O‘zbekistonda sun’iy intellekt uchun $6 mlrdlik infratuzilma qurilmoqda. Biznes bundan qanday foyda ko‘radi?

O‘zbekiston sun’iy intellektni rivojlantirish uchun zarur hisoblash quvvatlarini mamlakatning o‘zida yaratishga harakat qilmoqda. Euronews ma’lumotiga ko‘ra, yangi ma’lumotlar markazlarini barpo etish bo‘yicha investitsiya majburiyatlari $6 mlrddan oshgan.

Bu mablag‘lar allaqachon to‘liq kiritilgan investitsiyalarni emas, ma’lumotlar markazlari loyihalari bo‘yicha e’lon qilingan investitsiya majburiyatlarini anglatadi. Loyihalarning amalga oshirilishi O‘zbekistonda raqamli xizmatlar bozori va sun’iy intellekt uchun zarur infratuzilmaning rivojlanishiga ta’sir qilishi mumkin.

Ma’lumotlar markazlariga kimlar sarmoya kiritmoqda?

Loyihalar orasida Saudiya Arabistonining DataVolt kompaniyasi Toshkentda qurayotgan ma’lumotlar markazi bor. Uning birinchi bosqichi 12 megavatt quvvatga ega bo‘lishi va 2026 yil oxirida ishga tushirilishi rejalashtirilgan.

Loyiha uchun Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki, Germaniyaning DEG tashkiloti, Fransiyaning Proparco kompaniyasi hamda OPEK xalqaro taraqqiyot jamg‘armasini o‘z ichiga olgan moliya institutlari guruhidan $150 mlngacha moliyalashtirish jalb qilingan.

Kompaniyaning uzoq muddatli rejasida markaz quvvatini 300 megavattgacha oshirish ham bor.
Mamlakatning g‘arbidagi Qoraqalpog‘istonda esa Xitoyning Shanghai LinkWise Data Intelligence kompaniyasi yana bir yirik ma’lumotlar markazi loyihasini amalga oshirmoqda.

Bu mahalliy biznesga nima beradi?

Ma’lumotlar markazlari — bu oddiy server xonalari emas. Ular katta hajmdagi ma’lumotlarni saqlash, qayta ishlash va sun’iy intellekt modellarini ishlatish uchun zarur infratuzilmadir.

Ularning ko‘payishi O‘zbekistondagi kompaniyalarga bir nechta yo‘nalishda imkoniyat yaratishi mumkin.

Birinchisi — sun’iy intellekt xizmatlarini arzonroq ishlab chiqish. Mahalliy startaplar o‘z mahsulotlarini yaratishda hisoblash quvvatini ijaraga oladi. Agar mamlakat ichidagi infratuzilma yetarli va raqobatbardosh narxlarda ishlasa, kompaniyalar xorijiy bulutli xizmatlarga bog‘liqlikni kamaytirishi mumkin.

Ikkinchisi — o‘zbek tilidagi raqamli mahsulotlar. Matnni tahlil qilish, ovozni tanish, avtomatik tarjima va mijozlar bilan muloqot qilish tizimlarini mahalliy til xususiyatlariga moslashtirish imkoniyatlari kengayadi. Euronews xabariga ko‘ra, O‘zbekistonda katta til modellarini o‘zbek tilini yaxshiroq tushunishga o‘rgatish uchun o‘zbek tilidagi matnlar korpusini yaratish ustida ham ishlanmoqda.

Uchinchisi — sanoatni avtomatlashtirish. Ruda qazib olish, metallurgiya, logistika va ishlab chiqarishda dronlar, robotlar hamda sun’iy intellekt asosidagi tahlil tizimlaridan foydalanish mumkin. Raqamli texnologiyalar vazirligi Navoiy va Olmaliqdagi metallurgiya korxonalari bilan shu yo‘nalishda ish olib borayotganini bildirgan.

Asosiy to‘siq — hisoblash quvvatining narxi
Infratuzilma qurilishi uning barcha tadbirkorlar uchun arzon va qulay bo‘lishini avtomatik ravishda ta’minlamaydi.

Euronews suhbatlashgan mutaxassislardan biri, MIT Kuo Sharper farovonlik va tadbirkorlik markazining tadqiqotlar bo‘yicha direktori Shamil Ibragimovning ta’kidlashicha, O‘zbekistondagi ko‘plab startaplar uchun hisoblash quvvati hali ham qimmat. Ayrim kompaniyalar xalqaro bulutli xizmatlardan foydalanishda davom etmoqda.

Demak, yangi ma’lumotlar markazlarining iqtisodiy samarasi faqat ularning soni yoki umumiy quvvati bilan emas, balki mahalliy kompaniyalarga qanday narxlarda xizmat ko‘rsatishi bilan ham belgilanadi.
Startaplar uchun hisoblash quvvatidan foydalanish xarajatlari kamaymasa, katta infratuzilma investitsiyalari bilan kichik biznesning sun’iy intellektdan foydalanish imkoniyatlari o‘rtasida tafovut saqlanib qolishi mumkin.

Infratuzilma rivoji qanday natija berishi mumkin?
Euronews keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda sun’iy intellekt bo‘yicha milliy strategiya doirasida 100 dan ortiq loyiha ishlab chiqilmoqda. Shuningdek, yil oxirigacha oliy ta’lim muassasalarida 20 dan ortiq sun’iy intellekt laboratoriyasini tashkil etish rejalashtirilgan.

Biroq investitsiyalarning amaliyotdagi natijasi ma’lumotlar markazlarining belgilangan muddatlarda ishga tushirilishi, elektr energiyasi va boshqa infratuzilma resurslari bilan ta’minlanishi, shuningdek, tadbirkorlar uchun xizmatlar narxiga bog‘liq bo‘ladi.

O‘zbekiston uchun asosiy vazifa faqat ma’lumotlar markazlarini qurish emas, balki ular yaratgan imkoniyatlarni mahalliy biznes, startaplar va sanoatdagi ishlab chiqarish samaradorligiga aylantirishdir.