Макрон: Ўзбекистон асосий алтернатив таъминотчилардан бири
Франция президенти ядро энергетикасида Россияга боғлиқликни тан олиб, Ўзбекистонни бундан қочиш учун муқабил сифатида эътироф этди.
Франция президенти Эммануэл Макрон Европанинг Россия уранига боғлиқлигини тан олиб, Ўзбекистонни ядрo ёқилғи импортини диверсификация қилишда қитъа учун асосий алтернатива таъминловчилардан бири сифатида кўрсатди. Бу ҳақда у кеча, 10-март куни Парижда ўтган иккинчи Халқаро атом энергияси саммитида сўз очди.
Макрон Европа Иттифоқининг манбаларини кенгайтириши зарурлигини, бу эса хавфларни камайтириш ва энергия хавфсизлигини мустаҳкамлашда муҳим эканини таъкидлади. Франция президенти Қозоғистон, Мўғулистон, Канада ва Австралия каби бир қатор бошқа йирик уран ишлаб чиқарувчи мамлакатларни ҳам тилга олди.
Ўзбекистонга алоҳида эътибор қаратилаётгани сабаби сифатида мамлакатда тасдиқланган уран захиралари мавжуд экани ва у экспорт салоҳиятини фаол равишда кенгайтираётгани келтирилади. Сўнгги йилларда Тошкент халқаро компаниялар билан ҳамкорликни кучайтириб, Европага энергия хавфсизлиги соҳасида ваъда берувчи шерик сифатида ўзини намоён этмоқда. Ўзбекистондан етказиб беришлар Европа Иттифоқига Россия уранига боғлиқликни камайтириш ва энергия мустақиллигини мустаҳкамлашга ёрдам бериши мумкин.
Макрон, шунингдек, ядро энергиясини «миллий мустақиллик ва суверенитетнинг калити» деб атади, шу билан бирга, унинг декарбонизация ва узоқ муддатли иқтисодий ўсишда муҳим рол ўйнайдиганини таъкидлади. У Франциянинг ядро сиёсати кенгаши яқин кунларда мамлакатнинг миллий энергия стратегияси асосида янги қарорлар қабул қилишини ҳам маълум қилди.
Ўзбекистонни потенциал алтернатив уран таъминловчилари қаторига киритиш мамлакатга глобал уран бозорида ўз мавқеини мустаҳкамлаш ва Европа билан ҳамкорликни кенгайтириш учун янги имкониятлар очиши мумкин.
Ўзбекистон ва Франциянинг уран бўйича ҳамкорлиги
Франция президенти Эммануэл Макроннинг 2023-йил ноябр ойида Ўзбекистонга расмий ташрифининг ишбилармонлик дастури доирасида Самарқанд шаҳрида қўшма бизнес форуми бўлиб ўтганди. Унинг ишида икки давлат раҳбарлари иштирок этган. Бизнес форумида икки давлат орасидаги кооперациянинг яна бир муҳим йўналиши сифатида стратегик хомашё ресурсларини чуқур қайта ишлаш ва илғор технологиялар асосида саноат маҳсулотларини ишлаб чиқариш қайд этилди. Бу соҳада «Orano» компанияси билан шерикликни кенгайтириш режалари борлиги таъкидланди. Бизнес форумида Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев «Orano» компанияси раиси Клод Имовен билан учрашди. Учрашувда геология-қидирув ишлари ва уран қазиб чиқариш борасидаги ҳамкорликни кенгайтириш бўйича ташаббуслар қўллаб-қувватланди.
2025-йил 12 март куни президент Шавкат Мирзиёевнинг Парижга ташрифи доирасида ўтказилган Ўзбекистон ва Франция бизнес-форуми доирасида «Orano» ва «Навоийуран» янги ҳамкорлик келишувини имзолади. Бу келишув уран қазиб олиш ва уран саноатини ривожлантириш соҳасида амалга оширилади. Келишув биргаликда уран қидируви ва саноат ишлаб чиқаришини ўз ичига олади, шунингдек атроф муҳит талабларига риоя қилиш, хавфсизлик стандартлари, иш ўринлари яратиш ва фаолият юритилаётган ҳудудларда аҳолига қўллаб-қувватлаш каби бандларни ўз ичига олади.
2025-йил 12-июн куни Тошкент халқаро инвестиция форумда Франция ва Ўзбекистон қўма корхонаси бош директори Бенуа Лемонн Франция компанияси «Orano Mining» ва «Навоийуран» томонидан тузилган ўзининг раҳбарлигидаги «Nurlikum Mining» қўшма корхона 2025-йил охирига қадар Жанубий Жонгелди конидан уран қазиб олишни бошлашни режалаштираётганини маълум қилди. Лемонннинг сўзларига кўра, компания 2019-йилда ташкил этилгандан бери геологик қидирув учун икки лицензия олган.
Ўзбекистон урани
2025-йилда Ўзбекистонда 7 000 тонна уран қазиб олинган, аниқланган захира ҳажми эса 139 000 тоннани ташкил қилди. Жаҳон Ядро Ассоциацияси маълумотига кўра, 2024 йилда уран ишлаб чиқариш 4 000 тоннага тенг бўлган, яъни 2025 йилда ишлаб чиқариш 75 фоизга ошган.
Ўзбекистон тоғ-кон саноати ва геология вазири ўринбосари Урал Юсупов «Ўзбекистон 24» телеканали билан суҳбатда 2026-йилда бир қатор конларда уран қазиб олишни бошлаш ва тезлаштириш бўйича кўрсатмалар берилганини маълум қилган.
Жорий йилда қуйидаги конларда ривожланиш бошланиши режалаштирилган:
Арнасай кони (Жиззах вилояти)
Ғарбий Қизилкўк
Жанубий Жонгелди (Навоий вилояти)
Шарқий Агрон (Самарқанд вилояти)
Унинг сўзларига кўра, ишлаб чиқариш ҳажми ортиши кутилгани боис, уранни қайта ишлаш қувватини ошириш зарур.
«Хомашё ва маҳсулот етказиб бериш занжирларидаги глобал бузилишлар шароитида бу саноатни ривожлантиришни тезлаштириш вазифаси қўйилди», –деди у.
Арнасай уран конини ривожлантиришни тезлаштириш бўйича алоҳида топшириқ берилган. Лойиҳанинг умумий инвестицияси 150 млн доллар атрофида баҳоланмоқда ва «бу йилнинг июл ойидан уран қазиб олишни бошлаш бўйича аниқ кўрсатмалар берилди».
«Арнасай конини ривожлантириш учун 68 км йўл ва 110 км янги электр узатиш линиялари қурилиши режалаштирилган», – деди у.
Солиштириш учун, дунёдаги энг йирик уран ишлаб чиқарувчилардан бири ҳисобланган Қозоғистонда 2025-йилда ишлаб чиқариш 25,8 минг тоннани ташкил қилган.
