Qozog‘iston yilning birinchi yarmida 45,7 million tonna neft qazib oldi

Qozog‘istonning neft qazib olish hajmi joriy yilning birinchi yarmida 45,7 million tonnani tashkil etdi, bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan biroz past. Bu haqda mamlakat energetika vaziri Yerlan Akkenjenov hukumat yig‘ilishida ma’lum qildi.

Vazirlik hozirda yirik yerosti boyliklaridan foydalanuvchilar bilan ishlab chiqarishni ko‘paytirish bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda. Kechikishni qoplash uchun Kashagan konida rejalashtirilgan texnik xizmat ko‘rsatish keyinga qoldirildi, bu esa qo‘shimcha 2 million tonnagacha xom neft qazib olish imkonini berdi.

«Bugungi kunga kelib, mamlakatning umumiy yo‘qotishlari 4 million 900 ming tonnadan 3 million 300 ming tonnagacha kamaytirildi», — deydi vazir.

Prognozlarga ko‘ra, 2026-yil yakuniga qadar Qozog‘istonda neft qazib olish hajmi 98 million tonnaga yetishi kutilmoqda. Shu bilan birga, 2026-yilning dastlabki to‘rt oyida xom neft eksporti o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 3 foizga oshdi. Bu davr mobaynida xorijga qariyb 22 million tonna xom neft va gaz kondensati eksport qilinib, undan 10,5 milliard dollar miqdorida daromad olindi.

Qozog‘iston neftining eng yirik xaridori hamon Italiya bo‘lib qolmoqda. Ushbu mamlakatga qariyb 8 million tonna neft yetkazib berilgan. Niderlandiyaga eksport hajmi 2 million 800 ming tonnani tashkil etdi. Shuningdek, Fransiya, Gretsiya, Turkiya, Ruminiya, Xitoy va Ispaniya ham Qozog‘iston neftining asosiy importchilari qatoridan joy oldi.

Qozog‘iston neftining asosiy qismi xalqaro Kaspiy quvur konsorsiumi (KTK) neft quvuri orqali jahon bozorlariga yetkazib berilmoqda.

Qozog‘iston yer qa’rida 4,2 milliard tonna neft zaxirasi mavjud

So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, Qozog‘istonda tasdiqlangan neft zaxiralari 4 milliard 200 million tonnani tashkil etadi. Energetika vazirligi hisob-kitoblariga ko‘ra, hozirgi qazib olish sur’ati saqlanib qolsa, ushbu zaxiralar mamlakatga 40 yildan ortiq muddatga yetadi.

Neft zaxiralarini to‘ldirish maqsadida mamlakatda geologik-qidiruv ishlari faol davom ettirilmoqda. Energetika vaziri o‘rinbosari Yerlan Akbarovning ma’lum qilishicha, davlat rahbari topshirig‘iga binoan neft-gaz sanoatini kompleks rivojlantirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar olib borilmoqda. Shu maqsadda o‘tgan yil oxirida «Yer qa’ri va yer qa’ridan foydalanish to‘g‘risida»gi kodeksga investitsiyalarni jalb qilish va sohadagi to‘siqlarni bartaraf etishga qaratilgan o‘zgartirishlar kiritildi.

Eng muhim yangiliklardan biri kam o‘rganilgan cho‘kindi havzalari uchun maxsus huquqiy tartib joriy etilgani bo‘ldi. Endilikda bunday hududlarda litsenziya berish tartibi soddalashtiriladi, bu esa investorlar va biznes uchun xavflarni kamaytiradi.

Vazir o‘rinbosari Akbarovning aytishicha, joriy yilda 100 ta auksion o‘tkazish rejalashtirilgan. Ulardan dastlabkisi bo‘yicha 40 ta yer qa’ri uchastkasi savdoga chiqarilgan bo‘lib, auksion 28-iyul kuni bo‘lib o‘tadi. Shuningdek, prognoz qilingan shartli yoqilg‘i zaxiralari qayta baholanib, 76 milliard tonna deb belgilandi. Ularning qariyb 70 milliard tonnasi Kaspiybo‘yi, Ustyurt–Bozashi, Mang‘istov va Janubiy To‘rg‘ay cho‘kindi havzalariga to‘g‘ri keladi.

Eski konlarda neft qazib olish kamaymoqda

Shu bilan birga, uzoq yillardan beri foydalanib kelinayotgan yirik neft konlarida qazib olish hajmi tabiiy ravishda pasaymoqda. So‘nggi yetti yil ichida Qizilo‘rda viloyatida neft qazib olish hajmi qariyb ikki baravar kamaydi. Joriy yil yakunlariga ko‘ra, bu hududda atigi 3 million tonna neft qazib olinishi prognoz qilinmoqda.

Energetika vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, Qashag‘an, Qorachag‘anoq va Tengiz kabi yirik konlardan tashqari, mamlakatdagi aksariyat konlar o‘zlashtirishning so‘nggi bosqichiga kirgan. Tabiiy ishlab chiqarish pasayishi, ayniqsa, Qizilo‘rda va Oqtobe viloyatlaridagi konlarda yaqqol kuzatilmoqda. Ushbu konlarning ko‘pi o‘tgan asr o‘rtalarida ochilgan bo‘lib, ularning neft zaxiralari tobora kamayib bormoqda.

Qozog‘iston neftni qayta ishlash hajmini oshiradi

Qozog‘istonning uzoq muddatli asosiy maqsadi iqtisodiyotning xomashyo eksportiga qaramligini kamaytirishdir. Shu sababli mamlakat bosqichma-bosqich xom neft eksportidan voz kechib, uni chuqur qayta ishlashni rivojlantirishni rejalashtirmoqda. Hukumat 2040-yilgacha mo‘ljallangan rivojlanish konsepsiyasini tasdiqlagan. Unga ko‘ra, yaqin 15 yil ichida mamlakatning neftni qayta ishlash quvvatini hozirgi 18 million tonnadan 40 million tonnagacha, ya’ni ikki baravardan ko‘proqqa oshirish rejalashtirilgan. Mutaxassislar ushbu qarorni qo‘llab-quvvatlamoqda. Ularning ta’kidlashicha, xom neftni eksport qilib, keyinchalik tayyor neft mahsulotlarini qo‘shni davlatlardan import qilish katta iqtisodiy foydaning boy berilishiga olib keladi.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Qozog‘iston iqtisodiyoti besh oyda 3,7 foizga o‘sgani haqida yozgan edik. Real sektor 4 foizga, xizmat ko‘rsatish sohasi esa 3,6 foizga o‘sdi. O‘sish keng qamrovli bo‘ldi: qurilish 13,4 foizga, ishlab chiqarish 9 foizga, transport va omborxona 8,4 foizga va savdo 5,6 foizga ildamladi.