Yangi loyiha: Qozog‘istonda prezident faqat bir marta yetti yilga saylanishi mumkin
Qozog‘iston Konstitutsiyasining yangi loyihasida davlat rahbari vakolatlari, saylov tartibi va qarindoshlar uchun cheklovlarni qat’iy belgilash ko‘zda tutilgan.
Qozog‘istonda konstitutsiyaning yangi tahriri jamoatchilik muhokamasiga qo‘yildi va unda prezident institutiga oid qator asosiy qoidalar yanada mustahkamlanmoqda. Loyihaga ko‘ra, mamlakat prezidenti lavozimiga faqat Qozog‘istonda tug‘ilgan, 40 yoshdan katta shaxs saylanishi mumkin va u bu lavozimni bir marta, yetti yil muddatgagina egallaydi. Bu me’yor o‘zgarmas qoida sifatida konstitutsiya matnida alohida qayd etilgan.
Saylov jarayonlari
Hujjatning 43-moddasiga muvofiq, prezident umumiy, teng va to‘g‘ridan to‘g‘ri saylov huquqi asosida, yashirin ovoz berish yo‘li bilan saylanadi. Bir shaxsning qayta prezident etib saylanishi qat’iyan taqiqlanadi. Shu bilan birga, davlat rahbarining yaqin qarindoshlariga davlat xizmatida, shuningdek, kvazidavlat sektor rahbariyatida ishlashga cheklov qo‘yiladi.
Ushbu qoidalarning katta qismi 2022 yilda o‘tkazilgan referendum orqali amaldagi konstitutsiyaga kiritilgan edi. O‘shanda prezidentlik muddati besh yildan yetti yilga uzaytirilgan, qayta nomzod qo‘yish bekor qilingan hamda davlat rahbari qarindoshlarining davlat ishtirokidagi kompaniyalarda lavozim egallashi cheklangan.
Nomzodlar uchun qo‘yilgan talablar
Yangi loyihada prezidentlikka nomzod uchun qo‘yiladigan talablar saqlab qolingan. Ular orasida davlat tilini bilish, oliy ma’lumotga ega bo‘lish hamda kamida besh yil davlat xizmati yoki saylanadigan lavozimlarda ishlagan bo‘lish shartlari bor. Shuningdek, prezident saylovi amaldagi vakolatlar tugaganidan keyin ikki oy ichida o‘tkazilishi taklif qilinmoqda.
Prezident saylovi ikki bosqichli tartibda o‘tkazilishi mumkin. Birinchi turda 50 foizdan ortiq ovoz olgan nomzod g‘alaba qozonadi, aks holda ikkinchi tur o‘tkaziladi. Prezidentning partiya a’zoligi, deputatlik faoliyati va tadbirkorlik bilan shug‘ullanishi taqiqlanadi. Bu normalar ham amaldagi qonunchilikda mavjud.
Shu bilan birga, prezident Qosim-Jo‘mart To‘qayev ilgari surgan tashabbuslarga muvofiq, Qozog‘istonda bir palatali parlamentga o‘tish rejalashtirilmoqda. Yangi parlament «Qurultoy» deb nomlanib, unda 145 nafargacha deputat bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, mamlakatda vitse-prezident lavozimini joriy etish ham ko‘zda tutilgan.
