Piyoz narxining oshish sabablari, Markaziy bankning tariflar bo‘yicha izohi va dronlar uchun raqamli tizim — 5-noyabr dayjesti

Piyoz narxi nega oshdi? Vazirlik mavsumiylik va vositachilarni sabab qilib ko‘rsatdi

O‘zbekistonda piyoz yetishtirish ichki ehtiyojdan 35 foizga (1,5 million tonna) yuqori bo‘lishiga qaramay, ayrim hududlarda, xususan, Surxondaryoda uning chakana narxi 4 500 so‘mgacha ko‘tarildi. Qishloq xo‘jaligi vazirligi bu holatni mavsumiylik (ertapishar hosilning tugagani), mahsulotni boshqa viloyatlardan tashish xarajatlari hamda vositachilarning 25 foizdan 52,5 foizgacha yetayotgan savdo ustamalari bilan izohlamoqda. Markaziy bank tahlillari ham so‘nggi haftalarda piyoz narxi o‘sganini tasdiqlagan.

Narxlarni barqarorlashtirish maqsadida 2026–2027 yillar qish-bahor mavsumi uchun respublika bo‘yicha 102,8 ming tonna piyoz zaxira qilinmoqda. Vazirlik zarur hollarda ushbu mahsulotlarni arzonlashtirilgan narxlarda bozorga chiqarishini ma’lum qildi. Shuningdek, sun’iy taqchillik yaratish va qimmatroq sotish maqsadida mahsulotni saqlab turadigan tadbirkorlar piyoz sifatining buzilishi hamda vaznining yo‘qotilishi xavfidan ogohlantirildi.

Issiqlik tariflari, yoqilg‘i narxi va budjet taqchilligi: Markaziy bank nimalarni izohladi?

Markaziy bank asosiy stavkani 14 foiz darajasida saqlab qolishga qaror qildi, garchi yig‘ilishda uni 13,5 foizgacha tushirish ehtimoli ham muhokama qilingan. Regulyator bu qarorni issiqlik tariflari, yoqilg‘i va transport xarajatlari oshishining boshqa mahsulotlar narxiga o‘tib ketishi (ikkilamchi ta’sir)ning oldini olish bilan izohlagan. Shu bilan birga, davlat budjeti taqchilligining qisqarishi va joriy yilda budjetning profitsit bilan ijro etilishi iqtisodiyotda qo‘shimcha talab hamda narxlar bosimini kamaytirib, inflatsiyani jilovlashga yordam berayotgani ta’kidlandi.

Regulyatorning prognozlariga ko‘ra, issiq suv va isitish xizmatlari tariflarining kutilayotgan 30 foizgacha oshishi joriy yil yakuni bo‘yicha inflatsiya prognozining 6,5 foizdan 7 foizga ko‘tarilishiga sabab bo‘lgan. Agar kelajakda asosiy stavka bosqichma-bosqich pasaytirilsa, tijorat banklaridagi omonatlarning nominal foizlari tushishi mumkin, biroq inflatsiya ham pasayayotgani hisobiga jamg‘armalarning real daromadliligi yuqori darajada saqlanib qoladi. Shuningdek, umumiy inflatsiyani 5 foizlik maqsadli ko‘rsatkichga tushirish rejasi o‘zgarishsiz qolgan va bunga 2027 yilning ikkinchi yarmida erishish kutilmoqda.

O‘zbekistonda 1991-yildan buyon ilk bor 5 mln tonna paxta hosili yig‘ib olindi

O‘zbekiston mustaqillik tarixida birinchi marta 5 million tonnadan ziyod paxta hosili yig‘ib olinib, rekord o‘rnatildi. Prezident Shavkat Mirziyoyev ushbu tarixiy natija bilan soha mehnatkashlari va fermerlarni tabrikladi. Ma’lumotlarga ko‘ra, chigit ekiladigan maydonlar 38 foizga qisqarganiga qaramay, zamonaviy biotexnologik navlar va suv tejovchi texnologiyalar hisobiga o‘rtacha hosildorlik 21 sentnerdan 56 sentnergacha (2,7 barobar) oshgan. Bundan tashqari, suv sarfi 1990-yillarga nisbatan ikki karra kamaygan.

Joriy yilda yetishtirilgan hosilning 85 foizi 3 mingdan ortiq mashinalar yordamida terib olingan bo‘lib, Jizzax va Sirdaryo viloyatlarida mexanizatsiyalashtirish darajasi 100 foizga yetdi. Natijada fermerlar ushbu mavsumdan 13-14 trillion so‘m sof foyda olishi kutilmoqda. Shuningdek, Toshkentda bo‘lib o‘tgan Xalqaro paxta kunida 30 dan ziyod davlat mutaxassislari mazkur yutuqlarni e’tirof etib, Butunjahon paxtachilik markazini O‘zbekistonda tashkil etish taklifini ilgari surishdi.

Qurilish bozoridagi o‘sish va nazorat tizimidagi o‘zgarishlar

2026 yilning yanvar–sentabr oylarida O‘zbekistonda jami 339,3 trillion so‘mlik qurilish ishlari bajarilib, o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 12,3 foizga o‘sish qayd etildi. Bajarilgan ishlarning eng katta qismi – 54,8 foizi kichik korxonalar va mikrofirmalar, 23 foizi esa norasmiy sektor hissasiga to‘g‘ri kelgan. Mazkur davrda Qurilish inspeksiyasi tomonidan 28 mingdan ortiq obyektda nazorat o‘rnatilib, 3 ming 166 ta noqonuniy obyekt buzib tashlandi, ko‘p qavatli uylarda aniqlangan qoidabuzilishlar bo‘yicha 1,4 mingdan ziyod da’vo arizasi sudga kiritildi.

Qurilishda sodir bo‘layotgan bunday salbiy holatlarni kamaytirish maqsadida yangi qonunchilik talablari joriy etilmoqda. Jumladan, 2026 yildan boshlab yangi qurilgan ikki va undan yuqori qavatli uylarning texnik holati maxsus uskunalar bilan tekshirilib, ijobiy xulosasiz ulardan foydalanishga ruxsat berilmaydi. Bundan tashqari, loyihadan tashqari qo‘shimcha qavat qurishni qonuniylashtirish taqiqlandi, sifatsiz material ishlab chiqaruvchilar "qora ro‘yxat"ga kiritildi hamda qurilishni inspeksiyaning ruxsatisiz (avvalgi xabarnoma o‘rniga) boshlaganlik uchun yirik miqdordagi jarima va 3 yildan 7 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazosi belgilandi.

O‘zbekistonda dronlar uchun yagona raqamli tizim joriy etilishi mumkin

O‘zbekistonda uchuvchisiz uchish apparatlari (dronlar) bo‘yicha ma’lumotlarni birlashtiruvchi yagona raqamli axborot tizimini joriy etish rejalashtirilmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdim qilingan loyihaga ko‘ra, mazkur tizim dronlarni ro‘yxatga olish, ularning parvozini muvofiqlashtirish va harakatini nazorat qilish imkonini beradi. Shuningdek, sohani tartibga solish doirasida maxsus parvoz hududlarini belgilash, dronlarni sug‘urtalash, yetkazilgan zararni qoplash mexanizmlarini takomillashtirish hamda parvozlar xavfsizligi va fuqarolarning shaxsiy hayoti daxlsizligini ta’minlash ko‘zda tutilgan.

Dronlardan qishloq xo‘jaligi, sanoat va shahar infratuzilmasi monitoringida keng foydalanish iqtisodiy o‘sishni tezlashtirishi kutilmoqda. Soha uchun malakali kadrlar tayyorlash maqsadida 2027–2028 o‘quv yilidan boshlab Toshkent davlat transport universitetida dronlar bo‘yicha mutaxassislar o‘qitilishi yo‘lga qo‘yiladi. Davlat rahbari mazkur yo‘nalishda ilg‘or xorijiy tajriba asosida qonunchilikni takomillashtirish, xususiy biznes va investitsiyalar uchun sharoit yaratish hamda mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirish bo‘yicha mutasaddilarga tegishli topshiriqlar berdi.