Kriptobozor kayfiyati haddan tashqari qo‘rquv darajasida: bu investorlar uchun nimani anglatadi?

Kripto bozordagi kayfiyat "o‘ta qo‘rquv" holatiga yanada chuqurroq cho‘kmoqda

Kripto qo‘rquv va ochko‘zlik indeksi kriptovalyuta bozorining umumiy hissiy holatini 0 dan 100 gacha bo‘lgan shkalada o‘lchaydi. 0 dan 24 gacha bo‘lgan ko‘rsatkichlar “Juda katta qo‘rquv”ni, 25 dan 49 gacha “Qo‘rquv”ni, 50 “Betaraf” holatni, 51 dan 74 gacha “Ochko‘zlik”ni, va 75 dan 100 gacha esa “Juda katta ochko‘zlik”ni anglatadi.

Hozir esa indeks 5 ball ko‘rsatkichi bilan bozor o‘ta qo‘rquv hududiga qat’iy joylashgan. So‘nggi kunlardagi pasayish oxirgi haftalar davomida kuzatilgan kayfiyatning izchil tushishi fonida sodir bo‘lmoqda. Bir oy oldin indeks allaqachon “Qo‘rquv” diapazonida 26 ni tashkil etgan edi. U bir hafta oldin 12 ga tushdi va hozirgi eng past ko‘rsatkichga yetishidan bir kun oldin 11 ni qayd etdi. Bunday tez sur’atdagi pasayish narxlar zaiflashgani sain ishonchning qanchalik tez yo‘qolayotganini ko‘rsatadi.

Kriptovalyuta bozoridagi kayfiyatning pasayishi global iqtisodiy xavotirning keng ko‘lamda o‘sishi bilan bir vaqtga to‘g‘ri kelmoqda. Buni Jahon noaniqlik indeksi ham tasdiqlaydi. Ushbu indeks Economist Intelligence Unit tashkilotining mamlakat hisobotlarida "noaniqlik" atamasi qanchalik tez-tez uchrashini kuzatib boradi. U 140 dan ortiq mamlakatni qamrab oladi va makroiqtisodiy tadqiqotlar hamda global xavflarni tahlil qilishda keng qo‘llaniladigan choraklik, mamlakatlararo ko‘rsatkichni taqdim etadi. 2025 yilning uchinchi choragida Jahon noaniqlik indeksi 100 mingdan yuqori darajaga ko‘tarilib, tarixdagi eng yuqori ko‘rsatkichni qayd etdi. To‘rtinchi chorakda esa bu ko‘rsatkich 94 947 ga tushdi.

Bu ko‘rsatkichlar avvalgi yirik inqirozlar, jumladan COVID-19 pandemiyasi, Brexit (Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqidan ajralib chiqishi) va Yevropa Ittifoqi hududidagi qarz inqirozi paytida kuzatilgan eng yuqori ko‘rsatkichlardan taxminan ikki barobar yuqoridir. Global bozorlarda investorlar bashorat qilib bo‘lmaydigan iqtisodiy va siyosiy vaziyatlar bilan kurashayotgani sababli, yuqori ko‘rsatkichlar xavotirning kuchayganidan darak bermoqda. Bunday sharoitda, kripto bozorining "Ekstremal qo‘rquv" holatiga tushishi nafaqat narxlarning pasayishini, balki butun dunyo miqyosida xavfli aktivlardan chetlashishni ham aks ettirmoqda.

2026 yilda Bitcoin va Ethereum zararga kirgani sababli kripto bozorining umumiy qiymati 22% ga pasaydi

Keng ko‘lamli kripto bozorining pasayishi davom etayotgan bir paytda, investorlar kayfiyatida keskin tushish kuzatilmoqda. 2026 yilga kelib, umumiy bozor kapitallashuvi 22 foizdan ziyodga kamayib, yil boshida hukm surgan optimistik kayfiyatni butkul o‘zgartirib yubordi.

Yanvarni kuchliroq boshlagan bitkoinda oyning oxiriga kelib 10 foizdan ko‘proqqa narx tushdi. Fevral oyida esa uning narxi yana 14,6 foizga pasayib ketdi. Ethereum ham yil boshidan buyon 33,8 foizga qadri tushdi. Uzoq davom etgan bu pasayish bozor faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi.

Tahlilchilar kripto-bozorning keyingi harakatidan nima kutmoqda?

Ushbu bozor harakatining og‘ir sharoitlarida, jamiyat kelgusi voqealar haqida noaniqlikda qolmoqda. Tahlilchi Kayl Chasse tarixiy misollarni ko‘rsatib o‘tdi, uning ta’kidlashicha, Kripto qo‘rquv va ochko‘zlik indeksidagi shunga o‘xshash past ko‘rsatkichlar 2018 yilda, 2020 yil mart oyida va 2022 yilda FTH inqirozidan keyin ham kuzatilgan edi. U “har galda narxlar o‘ta keskin tushganda, hozir sotib oladiganlar uchun kelajakda katta foyda bilan sotish imkoniyati shakllangan edi” deb optimimistik fikrda qolmoqda.

Boshqa tahlilchilar hozirgi pasayish ehtimoliy o‘sishdan oldingi tayyorgarlik bosqichi bo‘lishi mumkinligini ta’kidlashmoqda. Shunday bo‘lsa-da, kriptovalyuta bozorining keng miqyosda tiklanishi qachon yoki umuman sodir bo‘lishi noma’lumligicha qolmoqda.

NoOnes kompaniyasi rahbari Rey Yussef bitkoin narxi 2026 yil yozigacha bir xil darajada saqlanib qolishi mumkinligini bashorat qildi. U bitkoin narxining eng past nuqtasi hali aniq emasligini va hozirgi vaziyat bozorning xatarlarni uzoq muddatli qayta baholash davriga kirganini ko‘rsatayotganini ta’kidladi. Yussef bir qator tarkibiy omillarni, jumladan AQSHdagi siyosiy va pul-kredit sikllarini, davom etayotgan inflatsiya cheklovlarini, chakana investitsiyalar oqimining sustlashishini hamda katta yo‘qotishlardan so‘ng institutsional talabning ehtiyotkorligi kabilarni tilga oldi.