Таннархидан қиммат тангалар: Ўзбекистон эсдалик тангалари эволюцияси

Bugun 16:113 daqiqa

Тез орада Мустақилликнинг 35 йиллигига бағишлаб янги олтин танга зарб этилади. Хўш, Ўзбекистонда бугунгача қандай эсдалик олтин ва кумуш тангалари чиқарилган ҳамда уларнинг ҳақиқий қиймати қандай ўлчанади?

Таннархидан қиммат тангалар: Ўзбекистон эсдалик тангалари эволюцияси

Марказий банк 2026-йил 1-сентябрга қадар «Мустақилликнинг 35 йиллиги» эсдалик олтин тангасини зарб этади. Бу ҳақда Президент Шавкат Мирзиёев томонидан 2-апрел куни имзоланган қарорда белгиланган.

Ўзбекистонда муҳим давлат саналарни қимматбаҳо металлардан тайёрланган тангалар билан муҳрлаш анъанаси мустақилликнинг илк йиллариданоқ бошланган.

Жумладан, 1994-йилда Марказий банк томонидан «Ўзбекистон Республикаси мустақиллигининг 3 йиллиги» муносабати билан илк эсдалик тангаларидан бири — кумуш танга муомалага чиқарилган. Танга дизайнида Амир Темур ҳайкали тасвирланган.

2001-йил эса Мустақилликнинг ўн йиллиги муносабати билан 100 сўм номиналдаги кумуш тангалар серияси зарб этилган. Уларнинг дизайнида Тошкентдаги Мустақиллик монументи, Олий Мажлис биноси ва Самарқанддаги Регистон ансамбли каби миллий рамзлар акс этган.

2011-йилда Давлат мустақиллигининг 20 йиллик санаси муносабати билан зарб этилган олтин ва кумуш эсдалик тангаларида мустақиллик йилларида эришилган ютуқлар ва миллий меъморчилик намуналари акс этган.

2016-йил Мустақилликнинг 25 йиллиги арафасида Президентнинг ПФ-4807-сонли Фармони билан «Ўзбекистон мустақиллигига 25 йил» эсдалик нишони (медал) таъсис этилган. Олтин билан қопланган мис қотишмасидан тайёрланган ушбу нишон давлат мукофоти сифатида берилган бўлиб, бу сана учун алоҳида эсдалик тангалари (пул белгилари) чиқарилмаган.

2021-йил бу йўналишдаги энг йирик лойиҳалардан бири амалга ошди. Марказий банк 15 ва 20 граммлик олтин ҳамда 31,1 граммлик кумуш тангаларни тақдим этди. Уларнинг дизайнида анор ҳамда мустақиллик йилларида қад ростлаган замонавий бинолар тасвирланган.

Бошқа эсдалик тангалари

Ўзбекистон 1994 ва 1996-йиллар Соҳибқирон таваллудининг 660 йиллиги ҳамда мустақилликнинг дастлабки йилларида Амир Темур ҳайкали тасвири туширилган кумуш тангаларни муомалага чиқарган.

1994-йил буюк мунажжим ва давлат арбоби Мирзо Улуғбек таваллудининг 600 йиллиги муносабати билан ҳам махсус тангалар зарб этилган.

1999-йил алгоритм асосчиси, буюк математик Муҳаммад ал-Хоразмий таваллудининг 1200 йиллиги муносабати билан ҳам алоҳида эсдалик тангалари тайёрланган.

2021 йилда Алишер Навоий таваллудининг 580 йиллигига бағишлаб «Хамса» достонлари тасвирланган бешта олтин сувенирдан иборат тўпламни ҳамда шоирнинг ижод жараёни акс этган 20 ва 31,1 граммлик алоҳида олтин тангаларни муомалага чиқарган.

Шунингдек, 2023-йилда моҳир саркарда ва ўзбек халқи қаҳрамони Жалолиддин Мангуберди таваллудининг 825 йиллиги муносабати билан ҳам олтин ва кумуш тангалар зарб этилди. Ушбу тангаларнинг дизайнида саркарданинг от устида қилич тутиб турган тимсоли ҳамда Ўзбекистон Республикаси харитаси акс эттирилган.

Буюк қомусий олим Абу Райҳон Беруний таваллудининг 1025 йиллиги муносабати билан 1998-йилда кумуш танга зарб этилган.

Тарихий шаҳарлар юбилейлари

1997-йилда Бухоро ва Хива шаҳарларининг 2500 йиллиги муносабати билан кумуш тангалар зарб этилган бўлса, 2002-йилда Термиз шаҳрининг 2500 йиллиги ва Шаҳрисабзнинг 2700 йиллиги шарафига махсус тангалар муомалага чиқарилган. Бу йўналиш 2007 йилда Марғилон шаҳрининг 2000-йиллиги ва Самарқанднинг 2750 йиллиги, 2009-йилда эса Тошкент шаҳрининг 2200 йиллигига бағишланган олтин ва кумуш тангалар билан давом эттирилган.

Бу тангаларнинг аҳамияти нимада?

Мустақиллик байрами муносабати билан зарб этилган олтин тангалар AU 999,9 асиллик даражасидаги олтиндан тайёрланади. Уларнинг нархи Марказий банк томонидан олтиннинг жаҳон бозоридаги баҳосига қараб ҳар куни янгилаб борилади.

Тангалар чекланган миқдорда (тиражда) чиқарилгани боис, вақт ўтиши билан коллекционерлар орасида уларнинг қиймати таннархидан анча баланд бўлиши мумкин.

Одатда бундай тангалар «Proof» (юқори даражадаги кўзгусимон юзали) сифатида зарб қилинади ва махсус сертификатларга эга бўлади.

Teglar

Mavzuga oid