AQSH Markaziy banki foiz stavkalarini o‘zgarishsiz qoldirdi
Sentyabr oyida so‘nggi uch yil ichida ilk bor stavkalarni ko‘targan Markaziy bank bu gal inflatsiya darajasi hamon yuqori ekanligini qayd etib, navbatdagi qadamni tashlashdan avval iqtisodiy vaziyatni kuzatish hamda qo‘shimcha ma’lumotlar to‘plashga qaror qilganini ma’lum qildi.
© Rasmiy Federal Rezerv SuratiAQSH Federal zaxira tizimi (FZT) foiz stavkalarini 3,75 – 4 foiz darajasida o‘zgarishsiz qoldirishga qaror qildi.
Qayd etilishicha, Erondagi urush oqibatida yonilg‘i narxlarining keskin oshishi va sun’iy intellekt (AI) bumi iqtisodiy o‘sishni tezlashtirib, inflatsiyani kuchaytirayotganiga qaramay, bank stavkani ushlab turishni ma’qul ko‘rgan. Prezident Donald Tramp Markaziy bankni stavkalarni keskin pasaytirishga undaganiga qaramay, FZT sentabr oyida uni oshirgan edi.
«Biz qo‘llagan ushbu monetar choralar biroz ish berishni boshlagani haqida umumiy konsensus va qat’iy xulosa mavjud», — deya ta’kidladi FZT raisi Kevin Uorsh sentabrdagi stavkalarning oshirilishiga ishora qilib.
Ushbu oyda stavkalarni barqaror ushlab turish qarori yuzasidan FZT inflyatsiya yuqoriligicha qolayotganini, biroq stavkalarni o‘zgartirish bo‘yicha navbatdagi qarorni qabul qilishdan oldin ko‘proq ma’lumot to‘plash niyatida ekanligini ma’lum qildi. Qayd etilishicha, noaniqliklar mavjudligiga qaramay, AQSH iqtisodiyoti barqarorligini saqlab qolmoqda.
Uorsh inflatsiya hamon yuqori ekanligini tan oldi, lekin iqtisodiyot to‘g‘ri yo‘nalishda harakat qilayotganini ko‘rsatuvchi boshqa belgilar, jumladan, kredit shartlarining qat’iylashuvi kuzatilayotganini aytib o‘tdi.
Ovoz berish jarayoni va kutilayotgan yig‘ilishlar
Qo‘mitaning keyingi yig‘ilishiga qadar iqtisodiyot holati haqida yanada batafsilroq tasavvur uyg‘otuvchi ko‘plab iqtisodiy ma’lumotlar e’lon qilinishi kutilmoqda.
«O‘sha paytga kelib, biz to‘g‘ri siyosiy qaror va siyosat pozitsiyasini belgilash uchun yaxshiroq holatda bo‘lamiz, deb o‘ylayman», — dedi FZT raisi.
O‘tgan oyda qo‘mita bu yil yana bir marta stavka oshirilishi mumkinligiga shama qilgan bo‘lsa-da, Uorsh olti haftadan keyin qanaqa qaror qabul qilinishi haqida aniq fikr bildirishdan bosh tortdi.
U: «Ko‘p narsa sodir bo‘lishi mumkin, shuning uchun men o‘z taxminlarim bilan o‘rtoqlasha olmayman», — deya qo‘shimcha qildi.
Stavkalarni o‘zgarishsiz qoldirish to‘g‘risidagi qaror bir ovozdan qabul qilinmadi. Qo‘mitaning 12 a’zosidan 10 nafari stavkalarni saqlab qolish uchun ovoz bergan.
Biroq boshqaruvchi Liza Kuk va Klivlend FZT prezidenti Bet Xammak stavkalarni joriy 3,75 – 4 foizdan 4 – 4,25 foizgacha oshirishni yoqlab ovoz bergani ma’lum qilindi. Markaziy bankning navbatdagi yig‘ilishi 8-9-dekabr kunlari bo‘lib o‘tishi belgilangan.
Foiz stavkalarining moliyaviy ta’siri
FZT foiz stavkalarini o‘zgartirish orqali inflyatsiyani yiliga 2 foiz darajasida ushlab turishga va mehnat bozori barqarorligini ta’minlashga harakat qiladi.
Inflyatsiya haddan tashqari yuqori bo‘lganda, bank stavkalarni oshiradi. Bu esa tijorat banklari va boshqa kreditorlar tomonidan beriladigan kreditlar foizini ko‘taradi.
Natijada ipoteka kreditini qayta moliyalashtirayotgan yoki birinchi marta uy sotib olayotganlar, shuningdek, kredit kartalari yoki avtomobil kreditlaridan foydalanuvchilar yuqoriroq to‘lovlarga duch kelishadi.
Shu bilan birga, bu naqd pul jamg‘armalari bo‘yicha yuqoriroq daromad olish imkonini beradi va odamlarni ko‘proq pul jamg‘arishga, kamroq sarflashga undaydi.
Joriy oyda stavkalarning o‘zgarishsiz qolishi yangi ipoteka yoki biznes kreditlari bo‘yicha foizlar, shuningdek, jamg‘armalar bo‘yicha stavkalar ham o‘zgarmasligini anglatadi.
Ma’lumot uchun, AQSHda foiz stavkalari tez-tez o‘zgarib turadi. FZT stavkalari so‘nggi bor 2008-yilgi global moliyaviy inqiroz arafasida shunday yuqori darajada bo‘lgan. Pandemiya davrida 0 – 0,25 foizgacha tushirilgan stavkalar 2023 yil o‘rtalaridan 2024-yil avgustiga qadar inflatsiya sakrashi ortidan 5,25 – 5 foizgacha ko‘tarilgan va o‘tgan oydagi oshirishga qadar barqaror pasayib kelayotgan edi.
