Тошкент ва унга туташ туманлардаги иссиқхоналар учун махсус экологик тартиб жорий этилмоқда

Тошкент шаҳри ва Тошкент вилоятининг бешта туманида жойлашган қаттиқ ёқилғида ишлайдиган иссиқхоналар 1 декабрга қадар иситиш тизимини ўзгартириши ёки қатъий экологик талабларга жавоб бериши шарт. Белгиланган талабларни бажармаган хўжаликлар электр энергияси, газ ва сув таъминотидан узилади. Бу ҳақда 22 октябрь куни қабул қилинган Ҳукуматнинг 586-сонли қарорида маълум қилинди.

Ҳужжат билан тасдиқланган низомга кўра, махсус экологик ҳудудга Тошкент шаҳри, шунингдек, Тошкент вилоятининг Юқори Чирчиқ, Қибрай, Янгийўл, Зангиота ва Тошкент туманлари киритилган. Ушбу ҳудудлардаги иссиқхоналарни иситиш учун табиий ва суюлтирилган газ, электр энергияси, геотермал ва қуёш энергиясидан, шунингдек, иссиқлик электр станцияларида ҳосил бўладиган иккиламчи иссиқлик энергиясидан фойдаланишга рухсат этилади.

Қаттиқ ёқилғи, яъни кўмир, брикет ва биомасса пеллетларида ишлайдиган иссиқхоналар 1-декабргача иситиш турини ўзгартириши керак. Бироқ, улар бир қатор қатъий талабларни бир вақтнинг ўзида бажарган тақдирдагина қаттиқ ёқилғидан фойдаланишни давом эттириши мумкин.

Хусусан, қозон қурилмалари ёқилғи узатиш ва ёниш жараёнини автоматик бошқариш тизими ҳамда чанг-газ тозалаш ускуналари билан жиҳозланиши лозим. Шунингдек, Экология қўмитасининг ахборот тизимларига интеграция қилинган узлуксиз автоматик мониторинг ўрнатилиши, ускуналарнинг мувофиқлик сертификатига эга бўлиши, онлайн камералар, захира генератори ўрнатилиши ва чиқиндилар утилизация қилиниши талаб этилади.

Қарорга мувофиқ, иссиқхоналарда шина, битум, мазут, пластмасса ва полимер плёнкалар, синтетик картон, резина, жун толаси, ишлатилган мойлар ҳамда маиший ва ишлаб чиқариш чиқиндиларини ёқилғи сифатида ёқиш қатъиян ман этилади.

Экологик модернизатсия учун молиявий кўмак ва жавобгарлик чоралари

Экологик талабларга мослашаётган тадбиркорларни молиявий қўллаб-қувватлаш чоралари ҳам белгиланган. 2028 йилгача чанг-газ тозалаш ускуналари, қозон қурилмалари, энергия тежамкор экранлар, шунингдек, электр, геотермал, қуёш ва когенератсия асосидаги иситиш ускуналарини харид қилиш харажатларининг 50 фоизи давлат бюджети ҳисобидан субсидияланади. Бунда субсидия миқдори ҳар бир гектар учун 50 миллион сўмдан ошмаслиги белгиланган.

Автоматик мониторинг станцияларини ўрнатмоқчи бўлган иссиқхоналарга ҳар бир станция учун 350 миллион сўмгача бўлган маблағ 7 йил давомида фоизсиз бўлиб-бўлиб тўлаш шарти билан берилади. Шунингдек, 2026-2027-йилларда замонавий иситиш тизимларига ўтиш лойиҳалари учун банклар орқали 14 фоизлик ставкада (банк маржаси 4 фоиз) 7 йил муддатга кредитлар ажратилади. Кредит миқдори лойиҳа қийматининг 50 фоизигача, ҳар бир гектар учун эса энг кўпи билан 3 миллиард сўмни ташкил қилиши мумкин.

2026-йил 1-декабрдан бошлаб юқоридаги талабларга жавоб бермайдиган иссиқхоналарга давлат экологик экспертизасининг ижобий хулосаси берилмайди, аввал берилган хулосанинг амал қилиши эса вақтинча тўхтатилади. Бундай ҳолатда иссиқхонани электр, газ ва сув таъминотидан узиш чоралари кўрилади. Махсус ҳудуддаги иссиқхоналарда ҳар йили 15-октябрдан 15-мартгача назорат ва мониторинг ўтказилади. Инсон ҳаёти ва соғлиғига юқори хавф туғдирувчи омиллар аниқланса, ифлослантирувчи манба фаолияти 10 кунгача тўхтатилиши мумкин.

Бундан олдинроқ, 13-октябр куни Президент раислигида ўтказилган йиғилишда ва тегишли қарорда 1-ноябрдан бошлаб айрим иссиқхоналарга электр энергияси харажатларининг 50 фоизи қоплаб берилиши, шунингдек, солиқ имтиёзлари ва энергия тежамкор ускуналар хариди учун 300 миллион сўмгача имтиёзли кредитлар ажратилиши маълум қилинган эди.