Урушни тўхтата олмаган суҳбат: Буш ва Путин Ироқ уруши арафасида қўнғироқлашган

АҚШнинг собиқ президенти Кичик Жорж Буш 2003 йилда Ироқ уруши бошланиши арафасида Россия президенти Владимир Путин билан телефон орқали мулоқот қилган. Суҳбат чоғида томонлар ягона позицияга кела олишмаган бўлса-да, икки томонлама муносабатларни сақлаб қолишга интилган. Бу ҳақда АҚШ ҳукуматининг «Миллий хавфсизлик архиви» (National Security Archive) ижтимоий тадқиқот ташкилоти томонидан эълон қилинган махфийликдан чиқарилган ҳужжатлар маълумот бермоқда.

Суҳбат тафсилотлари

Телефон мулоқоти 2003 йил 18 мартда бўлиб ўтган, АҚШ ва унинг иттифоқчиларининг Ироққа бостириб кириши эса 20 март куни эрта тонгда бошланган.

«Ушбу қўнғироқ – 2003 йил мартидан анча олдин бошланган қатор телефон мулоқотларининг ўзига хос якунидир, суҳбатлар давомида Путин Бушни Ироққа бостириб кирмасликка кўндиришга ҳаракат қилган», – дейилади хабарда.

Президентларнинг позицияси

Буш Ироқдаги операция масаласида Путиннинг қўллаб-қувватлашига эриша олмаганига қарамай, Америка президенти икки томонлама муносабатларнинг ижобий характерини сақлаб қолишга интилган. Буш, шунингдек, Путинга «Америка қарши кайфиятини кучайтирмагани» учун миннатдорлик билдириб, унинг позициясини қадрлашини таъкидлаган.

«Сиз ўз фиркрингизни изчил ҳимоя қилдингиз, лекин шу билан бирга муносабатларимизга ҳурмат билан ёндашдингиз ва мен бунинг учун сизга миннатдорлик билдирмоқчиман», – дея унинг сўзларидан иқтибос келтиради нашр муаллифлари.

Ўз навбатида, Путин «дипломатия ва Яқин Шарқдаги Америка-Россия ҳамкорлигининг ижобий натижалари ҳақида гапириб, босқинни сўнгги бор тўхтатишга уринган». Россия президенти келишмовчиликларнинг жиддийлигига қарамай, Россия ва АҚШ ўртасидаги муносабатларнинг фундаментал аҳамияти устувор бўлиб қолишини таъкидлаган. Суҳбат давомида у БМТ Низоми ва халқаро ҳуқуқ нормаларига мурожаат қилган ҳолда, Бушга унинг операциядан мақсади режимни ўзгартириш эканлиги ҳақидаги баёнотларини эслатган.

«Бироқ, бу на БМТ Низомида, на халқаро ҳуқуқда кўзда тутилган», – дея тушунтирган Россия давлат раҳбари. Путин Бушга «биз халқаро қоидаларга амал қилишимиз керак, шунчаки биз кучлимиз-ку, деб бошқа давлатга бостириб кирмаслигимиз керак», деб эътироз билдирган ва жараённи БМТга қайтариш зарурлигини қўшимча қилган.

Бунга жавобан Буш БМТ доирасидаги жараён якунланган деб ҳисоблашини билдирган. Натижада, ҳужжатда қайд этилишича, президентлар муросага келмаган. Суҳбат якунида Путин Бушни «Ироқдаги воқеалар қандай ривожланишидан қатъи назар» Санкт-Петербургга таклиф қилган. Америка президенти Санкт-Петербургни «дунёдаги энг буюк шаҳарлардан бири» деб атаб, таклифни қабул қилишга умид билдирган.

Тарихий маълумот

АҚШнинг Ироққа бостириб кириши 2003 йил 20 мартда Бағдод ва бошқа нишонларга берилган оммавий авиазарбалар билан бошланди, шундан сўнг АҚШ бошчилигидаги коалициянинг қуруқликдаги кучлари Қувайтдан Ироқ ҳудудига бостириб кириб, мамлакатнинг жанубий ва марказий туманларига қараб ҳаракатланди. Ҳужумнинг расмий мақсадлари сифатида Саддам

Ҳусайн ҳокимиятини ағдариш, тахмин қилинган оммавий қирғин қуролларини йўқ қилиш ва Ироқ халқини «озод қилиш» кўрсатилган эди.

2003 йил 9 апрелдаёқ коалиция қўшинлари пойтахт Бағдодга кирди, мамлакат ҳукумати тез орада ўз фаолиятини тўхтатди ва ўша йилнинг декабрь ойида Саддам Ҳусайн қўлга олинди. 2006 йил 30 декабрда давлат раҳбари Ироқ Олий трибунали ҳукми билан осиш орқали қатл этилди.