Tojikistonning oltin-valuta zaxiralari 6,8 mlrd dollarga yetdi

Tojikistonning oltin-valuta zaxiralari 2026-yil may oyi oxiriga kelib rekord darajadagi 6,8 milliard dollarga yetdi. «S&P Global Ratings»ning yangi sharhiga ko‘ra, zaxiralarning o‘sishiga joriy hisobdagi doimiy profitsit, pul o‘tkazmalarining katta hajmi va oltin aktivlarining ko‘payishi sabab bo‘lgan.

S&P baholashiga ko‘ra, zaxiralarning to‘planishi joriy hisobdagi barqaror profitsit, migrantlardan kelayotgan pul o‘tkazmalarining o‘sishi hamda Tojikiston Milliy bankining oltin bilan bog‘liq operatsiyalari fonida davom etgan. May oyi oxiridagi zaxira hajmi 2026-yil uchun prognoz qilingan joriy hisob to‘lovlarining 8,6 oyini qoplashga yetadi. Shuni ta’kidlash kerakki, jurnalistlar mamlakatning xalqaro zaxiralari bo‘yicha eng so‘nggi ma’lumotlarni bevosita Tojikiston Milliy bankidan olish imkoniga ega bo‘lmagan. Regulyator bunday ma’lumotlarning maxfiy ekanini bildiradi.

Tojikiston Milliy banki saytida «Xalqaro zaxira aktivlari» deb nomlangan alohida bo‘lim mavjud. Biroq hozirda u yerda joriy ko‘rsatkichlar e’lon qilinmagan. Shu bilan birga, Milliy bank avvalroq statistik materiallarida zaxira aktivlari bo‘yicha ma’lumotlarni e’lon qilib kelgan. Jumladan, 2025-yil 31-mart holatiga ko‘ra, zaxira aktivlari 4,63 milliard dollarni tashkil etgan.

Shu bilan birga, xalqaro zaxiralar haqidagi barcha ma’lumotlarni davlat siri deb atash ham to‘g‘ri emas. Buning uchun muayyan qonuniy normaga asoslanish kerak. Ochiq manbalarda Milliy bankning xalqaro zaxiralari haqidagi barcha ma’lumotlarni to‘liq davlat siri sifatida belgilaydigan aniq huquqiy norma topilmagan. Shu sababli S&P ma’lumotlari alohida ahamiyatga ega. Agentlik zaxiralarning rekord darajaga yetganini ma’lum qilmoqda va hisob-kitoblarini Milliy bank hamda boshqa manbalardan olingan ma’lumotlar asosida amalga oshirgan.

Pul o‘tkazmalari va oltin zaxiralarni oshirmoqda

S&P ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda Tojikistonga kelgan pul o‘tkazmalari 48 foizga oshib, mamlakat yalpi ichki mahsulotining 60 foizidan ko‘prog‘ini tashkil qilgan. Pul oqimlarining 90 foizdan ortig‘i MDH davlatlaridan, birinchi navbatda, Rossiyadan kelgan.

2026-yilning birinchi choragida ham pul o‘tkazmalari o‘sishda davom etdi — ular yillik hisobda taxminan 4 foizga ko‘paydi. S&P buni Rossiyada ishchi kuchiga bo‘lgan talabning yuqoriligi va Rossiya rublining mustahkamlanishi bilan izohlamoqda. Zaxiralarning o‘sishiga yana bir muhim omil — oltin bo‘ldi. So‘nggi yillarda Tojikiston Milliy banki o‘zining oltin zaxiralarini oshirib kelmoqda. Buning uchun, jumladan, mahalliy ishlab chiqaruvchilardan oltin sotib olinmoqda va keyinchalik ushbu oltinning bir qismi pulga aylantirilmoqda.

Shu bilan birga, monetar bo‘lmagan oltinning katta qismi hali ham Milliy bank balansida saqlanmoqda. S&P kelgusida ushbu zaxiralarning bir qismi monetar oltinga aylantirilishini kutmoqda. Dunyoda oltin narxlarining yuqori bo‘lib turgani esa Tojikiston zaxiralari qiymatining yanada oshishiga qo‘shimcha yordam bermoqda.