Трамп Путин учун «мукофот» тайёрламоқда
АҚШ маъмурияти Украинадаги урушни тўхтатиш мақсадида Москвага иқтисодий ва сиёсий имтиёзлар беришни кўриб чиқмоқда. Киев эса Россияга ён бериш урушнинг янада чўзилишига олиб келиши мумкинлигидан жиддий хавотирда.
АҚШ президенти Доналд Трамп маъмурияти Украинадаги уруш кескинлигини юмшатиш ва Владимир Путинни тинчлик музокаралари столига қайтариш учун Москвага янги иқтисодий ва сиёсий имтиёзлар таклиф қилиш йўлларини изламоқда. Бу ҳақда «The Wall Street Journal» нашри хабар берди.
Маълумотларга қараганда, Вашингтон дастлаб фронтдаги ҳарбий ҳаракатларни сусайтиришга эришиб, сўнгра Россияга узоқ муддатли сулҳга амал қилиш эвазига кенг қамровли имтиёзлар пакетини тақдим этишни кўзламоқда. Аммо бу таклифларнинг аниқ шартлари ва қайси соҳаларни қамраб олиши ҳозирча очиқланмаган.
Шу билан бирга, «Reuters» агентлиги ҳам АҚШ маъмурияти Россия билан дизел ёқилғиси савдосини қайта йўлга қўйишни музокараларни тиклаш йўлидаги дастлабки қадам сифатида кўраётганини хабар қилди.
Россияга қандай имтиёзлар таклиф этилиши мумкин?
Москвага берилиши мумкин бўлган иқтисодий ва сиёсий имтиёзларнинг тўлиқ рўйхати ҳозирча оммага эълон қилинмаган.
Бироқ «Reuters» маълумотларига кўра, Вашингтон Россия дизелини Америка ва жаҳон бозорларига чиқаришга рухсат беришни музокараларга қайтиш учун ўзига хос «рағбат» сифатида кўрмоқда. Президентнинг махсус вакили Стив Уиткофф ҳамда куёви Жаред Кушнер Майамида украиналик расмийлар билан учрашувда ушбу келишув Россияни музокара столига қайтаришда кўприк бўлиши мумкинлигини билдирган. Манбаларга кўра, АҚШ бу орқали Москвага келишувларга тайёрлиги ҳақида сигнал бермоқчи. Келишув доирасида Россиядан 2,25 миллион баррелдан ортиқ дизел ёқилғиси етказиб берилиши кўзда тутилган.
Оқ уй бу ташаббусни ички бозордаги ёқилғи нархларини тушириш истаги билан изоҳламоқда. Бироқ америкалик айрим қонунчилар бундай савдодан тушадиган даромад Москванинг ҳарбий харажатларини қоплашга хизмат қилиши мумкинлигини таъкидлаб, ташаббусни танқид остига олган.
Майамидаги учрашувда Россия нефтни қайта ишлаш заводларига зарбаларни тўхтатиш масаласи ҳам муҳокама қилинган. Украина расмийлари бу таклифга тўлиқ розилик бермаган, фақатгина Россия ҳам энергетика объектларига ҳужумларни тўхтатган тақдирдагина ушбу масалани кўриб чиқишга тайёрлигини билдирган.
Киев Вашингтоннинг ён бериш сиёсатига қарши
Украина раҳбарияти АҚШнинг Россия билан тузмоқчи бўлган дизел битимига кескин қарши чиқди. Президент Володимир Зеленский буни ожиз қарор деб баҳолаб, тушадиган маблағлар Москвага урушни давом эттириш учун қўшимча молиявий куч беришини таъкидлади.
Брюсселдаги Европа Иттифоқи саммитида сўзга чиққан Зеленский Россиянинг ҳақиқий тинчликка тайёр эмаслигини айтиб, тинчлик жараёнида Европанинг ролини оширишга чақирди. Франция президенти Эммануэл Макрон ҳам ушбу келишувни салбий сигнал ҳамда иттифоқчилар ўртасидаги ишончга путур етказувчи қадам сифатида танқид қилди.
Энергетик сулҳ бўйича келишув борми?
Доналд Трамп бир неча бор Россия ва Украина ўртасида энергетика объектларига ҳужумларни тўхтатиш бўйича келишувга эришилганини даъво қилган бўлса-да, амалда ҳар икки томон ҳам бундай сулҳ мавжудлигини расман тасдиқлагани йўқ.
«Reuters» хабарига кўра, Россия Украинанинг энергетика тармоқларига зарбалар беришни тўхтатмаган, Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков эса Зеленскийнинг 60 кунлик тўлиқ сулҳ таклифини рад этган. Бунинг ортидан Киев ҳам сулҳ шартларига риоя қилишдан воз кечиб, Россиядаги нефтни қайта ишлаш заводларига янги зарбалар йўллаган. Бу эса Вашингтоннинг музокараларни тиклаш уринишларига қарамай, реал вазият ҳали барқарор сулҳдан йироқ эканини кўрсатади.
Трамп Россияга қарши санкциялар масаласида ҳам ортга чекинмоқда
2026 йил 16 октябр куни Доналд Трамп Россия иқтисодиётига қарши янги санкциялар пакетини вақтинча тўхтатиб туриш тўғрисидаги фармонни имзолади. «Associated Press» хабарига кўра, президент бу қарорини миллий манфаатлар билан изоҳлаган.
Аввалроқ Конгресс маъқуллаган ва президент томонидан тасдиқланган ушбу санкциялар пакети Россия амалдорлари, банклари, «соя флотс» танкерларини нишонга олишни ҳамда Россия нефт ва газини харид қилувчи давлатларга 100 фоизгача бож жорий этишни назарда тутган эди. Фармон қонун кучга киришига икки кун қолганда имзоланди, бироқ Оқ уй унинг миллий манфаатларга қандай хизмат қилишини очиқламади.
Шуни таъкидлаш лозимки, бу қарор Россияга қарши барча чекловлар бекор қилинди дегани эмас, балки гап фақатгина янги санкцияларни вақтинча тўхтатиб туриш ҳақида бормоқда. Шунга қарамай, бу қадам Трамп маъмуриятининг Москвага нисбатан босим ва муроса тактикалари борасидаги қизғин баҳсларни янада кучайтирди.
Вашингтон режаси иш берадими?
Ҳозирча Москвага таклиф этилаётган сиёсий ва иқтисодий имтиёзларнинг батафсил бандлари ошкор этилмаган. Киев ва Европа иттифоқчилари бундай енгилликлар агрессор давлат манфаатларини қондириб, урушни узайтириши мумкинлигидан хавотирда. Вашингтон эса, аксинча, савдо муносабатларини тиклаш орқали музокаралар учун замин яратиш ва глобал энергетика бозоридаги нархларни жиловлаш мумкинлигига ишонмоқда.
Айни вақтда урушаётган томонлар ўртасида реал сулҳга эришилгани ёки Россия бу имтиёзларга рози бўлганини тасдиқловчи расмий асослар мавжуд эмас.
