Pashinyan Ozarboyjonga yer almashishni taklif qildi
Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan ikki davlat o‘rtasidagi anklav va eksklavlar masalasini hududlarni o‘zaro almashish orqali hal qilish, transport yo‘llarini ochish va hududiy da’volardan voz kechishni taklif qildi.
Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan Ozarboyjon bilan tinchlik kelishuvi imzolanib, ratifikatsiya qilinganidan keyin ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar qanday bo‘lishi kerakligi haqidagi qarashlarini bayon qildi.
Uning fikricha, davlatlar o‘rtasidagi chegaralar aniq belgilanishi, anklav va eksklavlar masalasi hal qilinishi hamda barcha transport yo‘nalishlari ochilishi lozim.
Pashinyan 14-oktabr kuni ijtimoiy tarmoqdagi videomurojaatida Armaniston va Ozarboyjon chegaraning har ikki tomonidagi anklav va eksklavlar muammosini maydoni bir-biriga mos keladigan hududlarni almashish orqali hal qilishi kerakligini aytdi.
Uning ta’kidlashicha, Armaniston hududi 29 743 kvadrat kilometrni tashkil etishi kerak. Davlat chegaralarini delimitatsiya va demarkatsiya qilish esa 1991 yildagi Olmaota deklaratsiyasi asosida amalga oshirilishi lozim.
Transport yo‘llari ham ochilishi kerak
Pashinyan Armaniston va Ozarboyjon o‘rtasidagi barcha yo‘llar va transport aloqalarini ochish zarurligini ta’kidladi.
U bu jarayon faqat TRIPP loyihasi bilan cheklanib qolmasligi kerakligini aytdi. Barcha transport yo‘nalishlari, jumladan, Ozarbayjonning asosiy hududini Naxichevan avtonom respublikasi bilan Armaniston orqali bog‘lovchi yo‘llar ham ishlashi lozim.
TRIPP — AQSH vositachiligida ilgari surilgan, Armaniston hududi orqali mintaqaviy transport aloqalarini rivojlantirishga qaratilgan loyiha.
Pashinyanning fikricha, transport yo‘llarining ochilishi har ikki mamlakatga o‘z hududlari o‘rtasidagi aloqalarni yaxshilash imkonini berishi kerak.
Hududiy da’volardan voz kechish taklifi
Armaniston bosh vaziri ikki davlat bir-biriga nisbatan hududiy da’volar bildirmasligi lozimligini ham ta’kidladi.
U bu tamoyil Qorabog‘, Gardman, Shirvon, Naxichevan va «G‘arbiy Ozarboyjon» tushunchalari bilan bog‘liq masalalarga ham tegishli bo‘lishi kerakligini aytdi.
Pashinyanning ta’kidlashicha, uning Turkmanistonda Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev bilan muloqotlaridan keyin ikki davlat o‘rtasida tinchlikni shu tamoyillar asosida ta’minlash imkoniyati mavjudligi haqida dastlabki taassurot paydo bo‘lgan.
U tomonlar yaqin davrda ushbu imkoniyatni amalga oshirish ustida ishlashini bildirdi.
Tinchlik kelishuvi imzolanganmi?
Armaniston va Ozarboyjon o‘rtasidagi tinchlik kelishuvi matni 2025 yil 8-avgustda Vashingtonda dastlabki tarzda paraflangan. Biroq 2026 yil 14-oktabr holatiga ko‘ra, hujjat hali rasman imzolanib, ratifikatsiya qilinmagan.
Shuningdek, anklav va eksklavlar masalasini amalda qanday hal qilish bo‘yicha ikki davlat o‘rtasida yakuniy kelishuvga erishilmagan.
Shu sababli Pashinyanning bayonotini hududlarni almashish bo‘yicha erishilgan bitim sifatida emas, balki kelajakdagi tinchlik munosabatlari qanday tamoyillarga asoslanishi kerakligi haqidagi taklif sifatida baholash lozim.
Anklav va eksklav nima?
Anklav — bir davlatga tegishli bo‘lib, boshqa davlat hududi bilan to‘liq o‘ralgan hudud. Eksklav esa mamlakatning asosiy hududidan ajralib qolgan qismidir.
Sovet Ittifoqi davrida Armaniston va Ozarbayjon respublikalari o‘rtasidagi ma’muriy chegaralar asosida bir qator shunday hududlar shakllangan. 1991 yilda SSSR parchalanganidan keyin ushbu chegaralar xalqaro davlat chegaralariga aylangan va ayrim hududlarning maqomi bahsli masala bo‘lib qolgan.
Ozarboyjonning Armaniston hududi bilan o‘ralgan sobiq eksklavlari qatoriga Kyarki, Yuxari Askipara, Sofulu va Barxudarli hududlari kiradi. Armanistonning Ozarbayjon hududi ichida joylashgan Arsvashen eksklavi ham ushbu masalaning bir qismi hisoblanadi.
Hududlarni o‘zaro almashish taklifi amalga oshirilsa, tomonlar anklav va eksklavlar bilan bog‘liq muammolarni hal qilishi mumkin. Biroq buning uchun hududlarning huquqiy maqomi, aniq maydoni, transport yo‘llariga ta’siri va boshqa shartlar bo‘yicha kelishuv talab etiladi.
