Қозоғистонда бензин ишлаб чиқариш камайди, нархлар ошди. Энди нима бўлади?

Қозоғистонда бензин ишлаб чиқариш ўтган йилги сезиларли ўсишдан кейин бироз камайди. Бироқ, ички бозор деярли тўлиқ маҳаллий ёқилғи билан таъминланган ва ёқилғи қуйиш шохобчалари нархлари ошишда давом этмоқда. Бу ҳақда «24.kz» хабар берди.

«Energyprom.kz»» маълумотларига кўра, Қозоғистон 2026-йил январидан май ойигача 2,5 миллион тонна бензин (шу жумладан авиация бензини) ишлаб чиқарган, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 1,8 фоизга кам. Таққослаш учун, ишлаб чиқариш ўтган йилга нисбатан 21,5 фоизга ўсиб, 2,6 миллион тоннага етди. Бироз пасайишга қарамай, ишлаб чиқариш ҳажми бир неча йил аввалгига нисбатан анча юқори бўлиб қолмоқда.

Масалан, 2016-йилнинг дастлабки беш ойида мамлакатда 1,3 миллион тонна, 2020-йилда 1,8 миллион тонна ва 2023-йилда 2,2 миллион тонна бензин ишлаб чиқарилган. Қозоғистон нефтни қайта ишлаш заводлари бензинга бўлган деярли барча талабни қондиради. 2026-йил январидан апрелгача импорт ҳажми атиги 133,4 тоннани ташкил етди, бу ўтган йилга нисбатан 20,9 фоизга кам.

Ёқилғининг катта қисми мамлакат ичида қолади. Жорий йилнинг дастлабки тўрт ойида ички бозорда қарийб 2 миллион тонна бензин сотилди, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 3,4 фоизга кам. Шу билан бирга, экспорт ҳажми икки баравардан кўпроққа, 63 минг 900 тоннадан 28 минг 400 тоннагача камайди. Маҳаллий ишлаб чиқариш етарли бўлишига қарамай, Қозоғистонда бензин нархи ўсишда давом этмоқда. Июнь ойида нархлар май ойига нисбатан 1,1 фоизга ошди. Йиллик ўсиш 15,6 фоизни ташкил этди.

Йил давомида бензин нархларининг энг катта ўсиши Павлодар вилоятида кузатилди, 25,1 фоизга ошди. Остона (18,9 фоиз), Манғистау (16,4 фоиз) , Қизилўрда (16,1 фоиз) ва Олмаота (16 фоиз) шаҳарларида ҳам ўртача кўрсаткичдан юқори нархлар қайд этилди. АИ-95 ва АИ-96 бензинлари нархларининг энг катта ўсиши ўтган йилга нисбатан 17,5 фоизни ташкил этди. АИ-92 15,2 фоизга ва АИ-98 14,1 фоизга ошди.

Май ойида Қозоғистонда АИ-92 бензинининг бир литрининг ўртача нархи 236 тенге (0,50 доллар), АИ-95 ва АИ-96 бензинларининг нархи 312 тенге (0,66 доллар), АИ-98 бензинининг нархи 338 тенгени (0,72 доллар) ташкил этди. Шу билан бирга, Қозоғистондаги бензин минтақадаги энг арзон бензинлардан бири бўлиб қолмоқда.

«Global Petrol Prices» маълумотларига кўра, 2026-йил 6-июль ҳолатига кўра, мамлакатда АИ-95 бензинининг бир литрининг ўртача нархи 0,687 долларни ташкил этди — бу глобал ўртача нархнинг ярмидан кўпроғи (1,47 доллар). Қозоғистондаги ёқилғи ҳам Россия, Беларусь, Қирғизистон, Хитой, Ўзбекистон ва Арманистонга қараганда арзонроқ.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, паст нархлар истеъмолчилар учун фойдали, аммо улар ёқилғи нархи қимматроқ бўлган қўшни давлатларга ноқонуний ёқилғи экспорти хавфини оширади. Россиядаги ёқилғи танқислиги ва биржа нархларининг ошиши мустақил ёқилғи қуйиш шохобчаларида бензин нархини биринчи марта литри учун 1,31 доллардан оширган вазият минтақавий бозорга қўшимча босим ўтказмоқда. Шу сабабли, ҳукумат экспорт чекловларини сақлаб қолмоқда ва чегара назоратини кучайтирмоқда.

Қозоғистон Энергетика вазирлиги илгари бензин, дизель ёқилғиси ва айрим нефть маҳсулотларини автомобиль транспорти орқали экспорт қилишга қўйилган тақиқни 2026-йил 21-ноябргача узайтирган эди. Вазлирлик энергия хавфсизлиги ва ички бозор барқарорлигини таъминлаш зарурлигини таъкидлади.

Бундан ташқари, вазирлик чекловларни яна олти ойга, 2027-йил май ойигача узайтиришни таклиф қилмоқда. Енгил дистиллатлар, реактив ёқилғи ва бошқа айрим нефть маҳсулотларини ЕОИИдан ташқарига экспорт қилишга тақиқ ҳам 2026-йил охиригача амал қилади. Қўшни давлатлардан келган транспорт воситаларининг мамлакатга кунига бир мартадан ортиқ кириши ҳам чекланади.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ президент Шавкат Мирзиёевга 2026–2027-йиллар куз-қиш мавсумида аҳоли ва иқтисодиёт тармоқларини энергия билан таъминлаш бўйича режалар тақдим этилганди. Унда айтилишича, қиш учун 120 минг тонна бензин захираси яратилади.