AQSH Eron neftiga qo‘yilgan sanksiyalarni bir oyga bekor qildi
Yaqin Sharqdagi urush va Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi ortidan dunyo bozorida neft narxini barqarorlashtirish uchun Vashington kutilmagan qadam tashladi: Eron neftiga taqiq vaqtinchalik yechildi.
AQSH Moliya vaziri Skott Bessentning ma’lum qilishicha, maxsus litsenziya 30 kun davomida Eron nefti va neft mahsulotlarini sotish hamda sotib olishga ruxsat beradi. Ushbu imtiyoz faqat allaqachon tankerlarga yuklangan zaxiralarga taalluqli bo‘lib, yangi shartnomalar tuzishni nazarda tutmaydi. Bessentning hisob-kitobiga ko‘ra, bu qaror jahon bozoriga qo‘shimcha 140 million barrel neft xomashyosi olib kirish imkonini beradi.
Moliya vaziri bu strategik yurishni «Eron neftini Tehronning o‘ziga qarshi ishlatish» deb atadi. Maqsad — Eron tomonidan Ho‘rmuz bo‘g‘ozini to‘sib qo‘yish orqali yuzaga keltirilgan sun’iy taqchillik va narxlar bosimini kamaytirishdir. Shu bilan birga, AQSH Eronga qarshi «Epic Fury» (Shiddatli g‘azab) harbiy amaliyotini to‘xtatgani yo‘q. Tehronning ushbu savdodan tushadigan mablag‘larga ega chiqishi esa xalqaro moliyaviy cheklovlar va Vashingtonning «maksimal bosim» siyosati tufayli o‘ta murakkab bo‘lib qolmoqda.
Energiya bozoridagi majburiy yurish
AQSH va Isroilning Eronga hujumidan so‘ng jahon bozorida neft narxi keskin ko‘tarilib ketgan edi. Dunyo neft ta’minotining 20 foizi o‘tadigan Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi global energetika xavfsizligiga jiddiy tahdid soldi. Vashingtonning sanksiyalarni vaqtincha yumshatishi — iqtisodiy zarbani yumshatish uchun tashlangan majburiy qadamdir. Avvalroq xuddi shunday chora Rossiya neftiga nisbatan ham qo‘llanilgan va bu bozorga 130 million barrel xomashyo kirishiga yo‘l ochgan edi.
Donald Tramp ma’muriyati hozir jahon bozorlariga jami 440 million barrel neft chiqarish ustida ishlamoqda. Bu strategiya energiya narxlarini jilovlash orqali AQSH ichidagi inflatsiyani jilovlash va ittifoqchilarning energiyaga bo‘lgan ehtiyojini qondirishni ko‘zlaydi.
Strategik maqsadlar va xatarlar
AQSHning bu qarori Eron rejimini iqtisodiy jihatdan yanada zaiflashtirishga qaratilgan. Tankerlarda to‘planib qolgan neftning sotilishi Tehron uchun qisqa muddatli naqd pul oqimi bo‘lishi mumkin, ammo bu mablag‘larning AQSH nazoratidagi bank tizimi orqali o‘tishi ularni muzlatib qo‘yish imkonini beradi. Shunday qilib, Vashington bir vaqtning o‘zida ham narxlarni tushirishga, ham Eronning asosiy daromad manbaini o‘z nazoratiga olishga intilmoqda.
Shu bilan birga, Yaqin Sharqdagi urush keskinlashib borayotgan bir paytda, bunday vaqtinchalik choralarning samarasi shubha ostida qolmoqda. Agar Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochish bo‘yicha muzokaralarga kirishmasa, bir oydan keyin sanksiyalarning qayta tiklanishi narxlarning yangi, yanada yuqoriroq to‘lqiniga sabab bo‘lishi mumkin.
