BAA OPECʼdan chiqishini e’lon qildi: neft bozorida yangi davr boshlanmoqda

Birlashgan Arab Amirliklari OPEK va OPEK+dan chiqishini e’lon qildi, deb xabar beradi «Reuters».

Qayd etilishicha, bu qadam Yaqin Sharqda davom etayotgan urush fonida guruh va uning amaldagi yetakchisi – Saudiya Arabistoniga jiddiy zarba bo‘lishi mumkin. «CNBC» ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yil fevral holatiga BAA OPEKda neft ishlab chiqarish bo‘yicha Saudiya Arabistoni va Iroqdan keyin uchinchi o‘rinda turgan.

Siyosiy qaror

So‘nggi yillarda BAA OPEKning ishtirokchi mamlakatlar uchun joriy etilgan neft qazib olish cheklovlaridan norozi ekanini bildirib kelayotgan edi, deb yozadi «Financial Times». Bu cheklovlar katta hajmda neft eksport qilishga to‘sqinlik qilgan. Amirliklar OPEKga 1967-yildan buyon a’zo edi, ammo «CNBC» ma’lumotiga ko‘ra, 1-maydan boshlab guruhni tark etadi.

«Bu siyosiy qaror bo‘lib, neft qazib olish darajasi bo‘yicha hozirgi va kelgusi siyosatni sinchiklab tahlil qilish natijasida qabul qilindi», – dedi BAA energetika vaziri Suxail Moxamed al-Mazrui «Reuters»ga bergan intervyusida.

Uning aytishicha, Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi vaziyat (u bir necha haftadan buyon Eron va AQSH tomonidan ikki tomonlama blokada ostida) sababli bu qaror bozorlarga jiddiy ta’sir ko‘rsatmaydi. «The Wall Street Journal»ning yozishicha, guruhdan chiqqanidan keyin Amirliklar neft qazib olishni bosqichma-bosqich oshiradi.

Bozorlar reaksiyasi

BAAning OPEKdan chiqishi haqidagi xabarlar fonida «Brent» markali neft iyun yetkazib berish bilan barreli uchun 112 dollargacha ko‘tarildi, keyin esa biroz pasayib, 111,44 dollar atrofida savdolanmoqda. Shimoliy Amerika «WTI» nefti 100 dollardan yuqorida bo‘lib, avvalgi yopilishga nisbatan 4 foizdan ortiq o‘sishni ko‘rsatmoqda.

Yaqin Sharqdagi urush konteksti

OPEKka a’zo bo‘lgan Fors ko‘rfazi neft va gaz ishlab chiqaruvchi davlatlar hozirda Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali energetika mahsulotlari eksportida qiyinchiliklarga duch kelmoqda, chunki Yaqin Sharqdagi urush boshlanishidan oldin bu tor suv yo‘li orqali jahon dengiz neft yetkazib berishlarining beshdan bir qismi va suyultirilgan gazning katta hajmi o‘tar edi. Ammo fevral oxiridan buyon bu yo‘lakdagi kemalar harakati deyarli to‘xtab qolgan, sababi Eron tomonidan amalga oshirilgan hujumlar, shuningdek, aprel o‘rtalarida AQSH harbiylari tomonidan Eron kemalari va portlariga kiritilgan blokadadir.

Urush boshlangandan keyin Eron hujumlariga duch kelgan Birlashgan Arab Amirliklari ham avvalroq boshqa arab davlatlarini tanqid qilgan – ularning fikricha, bu davlatlar hujumlarga qarshi yetarli chora ko‘rmagan. Xususan, 27-aprel kuni «Reuters» yozishicha, BAA prezidentining diplomatik maslahatchisi Anvar Gargash «Gulf Influencers» forumida arab davlatlari va Fors ko‘rfazi mamlakatlarining Eron hujumlariga javobini tanqid qilgan. Umuman olganda, «Reuters» BAAning guruhdan chiqishini AQSH prezidenti Donald Tramp uchun «g‘oliblik» sifatida baholaydi, u avvalroq OPEKni neft narxlarini manipulyatsiya qilishda ayblagan edi.

Aprel oyi boshida bo‘lib o‘tgan oxirgi yig‘ilishda OPEK+ davlatlari may oyi uchun sutkasiga 206 ming barrel neft qazib olish kvotasini oshirishga kelishib olgan. Biroq «Reuters» qaydicha, bu o‘sish ko‘proq rasmiy xarakterga ega bo‘lgan, chunki asosiy ishtirokchilar Ho‘rmuz bo‘g‘ozining amalda bloklanishi sababli qazib olishni real oshira olmayapti.

Tramp uchun g‘alaba va OPECning kelajagi

Siyosiy jihatdan bu qadam AQSH pozitsiyasini sezilarli darajada kuchaytiradi. Prezident Donald Tramp avvalroq OPECni neft narxini sun’iy ravishda oshirishda ayblab, Fors ko‘rfazi davlatlariga beriladigan harbiy yordamni ularning narx siyosatiga bog‘lagan edi. BAAning alyansdan chiqishi OPECning bozorga ta’sir qilish imkoniyatini kamaytiradi va Vashington uchun neft narxlarini jilovlashda yangi imkoniyatlar ochadi.

Ekspertlarning fikricha, BAAning bu qadami OPEC ichidagi chuqurroq parchalanishning boshlanishi bo‘lishi mumkin. Agar boshqa yirik ishlab chiqaruvchilar ham Abu-Dabi izidan borsa, o‘n yilliklar davomida neft narxini nazorat qilib kelgan kartel o‘z kuchini yo‘qotadi. 

Bu esa global energiya bozorida raqobatning kuchayishiga va uzoq muddatda narxlarning pasayishiga olib kelishi mumkin. Biroq Yaqin Sharqdagi davom etayotgan harbiy harakatlar va ta’minot zanjiridagi uzilishlar qisqa muddatda bozorni beqaror ushlab turishi kutilmoqda.