«Lockheed Martin» Oyda ilk yadroviy baza quradi

«Lockheed Martin» korporatsiyasi Oy yuzasida inson yashashi va sanoat zonalarini barpo etish uchun «Fission Surface Power» (FSP) yadroviy energiya tizimini taqdim etdi. Ushbu loyiha NASA va AQSH Energetika vazirligi bilan yaqin hamkorlikda ishlab chiqilmoqda. Rejaga ko‘ra, Oyni o‘zlashtirishning dastlabki bosqichida 5–10 kW quvvatga ega ixcham qurilmalar o‘rnatiladi. Bu xavflarni minimallashtirish va tizimni real sharoitda sinovdan o‘tkazish imkonini beradi.

Keyinchalik quvvat bosqichma-bosqich 25–50 kWga, uzoq muddatli istiqbolda esa 100 kWgacha oshiriladi. Bunday yuqori quvvat Oyda nafaqat ilmiy laboratoriyalarni, balki yirik tijorat va sanoat infratuzilmasini ham uzluksiz elektr energiyasi bilan ta’minlash uchun yetarli bo‘ladi. Kompaniya mutaxassislarining ta’kidlashicha, bu shunchaki kichik reaktorni kattalashtirish emas, balki murakkab muhandislik yechimlarini talab qiladigan alohida texnologik jarayondir.

«Oy va Mars uchun 100 kWli reaktor yaratish alohida murakkab muhandislik yechimlarini talab qiladi», — dedi «Lockheed Martin» vakili Kerri Timmons. Uning so‘zlariga ko‘ra, Oy sharoitida quyosh energiyasiga tayanish yetarli emas, chunki u yerda tunlar ikki hafta davom etadi. Yadroviy reaktorlar esa quyosh nuridan mustaqil ravishda, har qanday soyali hududlarda ham barqaror ishlay oladigan yagona manba bo‘lib xizmat qiladi.

Sanoat va yashash modullari

Yangi yadroviy tizimlar Oydagi hayot uchun bir nechta muhim vazifalarni bajaradi. Birinchi navbatda, ular yashash modullarini isitish va lunoxodlarni zaryadlash uchun ishlatiladi. Shuningdek, kelajakda Oy tuprog‘i — regolitdan kislorod ajratib olish va raketa yoqilg‘isi ishlab chiqarish kabi murakkab kimyoviy jarayonlar aynan shu energiya hisobiga amalga oshiriladi. Hatto eng kichik 5–10 kWli reaktor ham sovuq Oy tunida baza xavfsizligini ta’minlashga qodir.

Sanoat faoliyati kengayishi bilan energiyaga bo‘lgan talab ham geometrik progressiyada o‘sib boradi. Shu sababli korporatsiya bosqichma-bosqich kengayadigan arxitekturaga urg‘u bermoqda. Bu tizim yuqori quvvatlarda samaradorligi yuqori bo‘lgan Brayton sikli asosidagi takomillashtirilgan energiya aylanish texnologiyasiga tayanadi. Bu esa koinotda energiya yo‘qotishlarini minimallashtirish va tizimning xizmat qilish muddatini uzaytirish imkonini beradi.

Ayni paytda loyiha AQSHning kosmik dasturlari ichida eng ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida qaralmoqda. «Lockheed Martin» birinchi bosqich shartnomalari doirasida texnik hujjatlar va sinov modelpostlari ustida ishlamoqda. Tizimni ilk bor koinotga uchirish va Oy yuzasida sinovdan o‘tkazish 2030 yilga mo‘ljallangan. Bu insoniyatning yerdan tashqaridagi ilk doimiy manzilgohini qurish yo‘lidagi eng muhim qadam bo‘lishi kutilmoqda.

Kosmik missiyalar istiqboli

Ushbu yadroviy texnologiya faqat Oy bilan cheklanib qolmaydi. Mutaxassislarning fikricha, «FSP» tizimi kelajakdagi Mars missiyalari va orbital platformalar uchun ham asosiy energetika bazasi bo‘ladi. Kengaytiriladigan arxitektura tufayli tizimni turli sayyoralar va kosmik obyektlar sharoitiga moslashtirish mumkin. Bu esa uzoq masofali kosmik parvozlarni xavfsiz va iqtisodiy jihatdan samarali qiladi.

Qayd etish joizki, «Lockheed Martin» dunyodagi yetakchi mudofaa va aerokosmik korporatsiyalardan biri bo‘lib, uzoq yillardan beri NASA bilan strategik loyihalarda hamkorlik qilib keladi. Oyni o‘zlashtirish bo‘yicha «Artemis» dasturi doirasida energetika masalasi eng dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda edi. Yangi yadroviy ishlanmalar esa ushbu to‘siqni olib tashlashi va koinot iqtisodiyotining yangi tarmoqlarini ochishi mumkin.

Endi xalqaro hamjamiyat va investorlar 2030 yildagi ilk parvozni intizorlik bilan kutmoqda. Agar loyiha muvaffaqiyatli amalga oshsa, koinotda nafaqat ilmiy, balki yirik sanoat va qazilma boyliklarni o‘zlashtirish davri boshlanadi. Bu esa Yer iqtisodiyoti uchun ham yangi imkoniyatlar va xom ashyo manbalarini taqdim etadi.