Роботлашган Испания иродали Аргентинага қарши, 39 ёшли қирол 19 ёшли шаҳзодага қарши — ЖЧ финали ҳақида

Даҳшатли финал олдидан Вадим Лукомский, Вячеслав Палагин ва Тимур Боков томонидан тайёрланган таҳлилий мақолани эътиборингизга ҳавола қиламиз.

Икки хил ёндашув: позицион ва мослашувчан футбол

Жаҳон чемпионати финалида тўп билан ўйнашда икки мутлақо турлича услубга эга жамоа майдонга тушади.

Испания = тартиб. Жамоа 4-2-3-1 схемасида ҳаракат қилади, тўп назоратига қурилган аниқ схемага эга. Асосий мақсад – ҳар қандай ўйин сценарийсини назорат қилиш ва уни сақлаб қолиш. Позицион ўйин борасида Испания — бу чемпионатнинг энг кучли жамоаси: ҳар бир футболчи ўз вазифасини аниқ билади. Майдондаги бўш ҳудудларни тўлдириш эҳтиёжи ўйиннинг умумий кўринишини белгилайди.

Шу сабабли Дани Олмо алоҳида ажралиб туради. У майдондаги бўш ҳудудларни ўзига хос тарзда назорат қилади ва мураббий унга эркинлик беради. Албатта, унинг ҳам маълум чекловлари бор, аммо улар бошқа футболчиларникига нисбатан анча енгил.

Аргентина = Мессининг эркинлиги. Бу ерда бутун тизим даҳо футболчига мослаштирилган. Жамоанинг ўйини ҳар бир вазиятда Мессининг қарорлари орқали шаклланади. Аниқ схема ёки қатъий тактик чегаралар йўқ. Қолган ўн нафар футболчи Месси атрофида ўйнашни қабул қилади ва тўп билан ҳам, ҳимояда ҳам вазиятга қараб унга мослашади. Бу ерда ўйиннинг умумий сурати Мессининг қулайлигига боғлиқ.

Жамоанинг Мессига қандай мослашиши алоҳида таҳсинга лойиқ. Улар ҳимояланаётганда амалда ўн киши бўлиб ҳаракат қилади, аммо бу вазифани уддалай олишади.

Оддийроқ айтганда, финалда позицион ва мослашувчан футболнинг энг яхши намояндалари ўзаро баҳс олиб боради.

Ҳар икки ёндашувнинг ҳам ўз устун ва заиф томонлари бор. Испания тартибсиз, хаотик ўйинда ўзини ноқулай ҳис қилади. Буни Белгияга қарши оғир ўйин кўрсатди. Аргентина эса Мессига жуда боғлиқ. Назарий жиҳатдан ҳатто Лео ҳам омадсиз ўйин ўтказиши мумкин. Албатта, бу фақат унинг ўз юқори даражаси мезони бўйича айтилмоқда.

Марказ учун кураш – ЖЧ финалининг ҳал қилувчи омили

Фарқларга қарамай, финалчиларни бирлаштириб турувчи муҳим жиҳат бор – иккаласи учун ҳам майдон марказини назорат қилиш жуда муҳим.

Испания учун марказ – бутун ўйинни бошқаришнинг асосий қуроли. Бу жамоани Европа чемпионатидаги таркибидан ажратиб туради. Ўшанда асосий урғу қанотларга қаратилган эди. Нико Уилямснинг жароҳати туфайли услуб ўзгарди. Расман майдон марказида уч нафар яримҳимоячи ҳаракат қилса-да, амалда бу зонада доим тўртинчи футболчи ҳам пайдо бўлади. Кўпинча бу чап қанотдан ҳаракат бошлайдиган Алекс Баэнадир.

Баэнадан ташқари, Микел Оярсабал ҳам тез-тез марказга тушади. Мақсад – марказни футболчилар билан тўлдириш ва ўйин назоратини сақлаб қолиш. Родри бу чемпионатда намойиш этаётган ўйинни ҳисобга олсак, бу қарор ўзини тўлиқ оқлади. Масалан, яримфиналда Майкл Олисега деярли имконият беришмади. У биринчи бўлимнинг ўзидаёқ қанотга чиқишга мажбур бўлди, чунки марказда унга ҳеч қандай бўшлиқ қолдирилмади.

Аргентина эса турнирда марказ орқали ҳужум қилиш бўйича етакчи ҳисобланади. Бу ҳудудда тўрт яримҳимоячи ва хоҳлаган нуқтада пайдо бўладиган Месси ҳаракат қилади. Жамоанинг схемаси доимий равишда ўзгариб туради. Барча футболчилар афсонанинг ҳаракатларига мослашади ва бу ўйиннинг турли вариантларда ривожланишига имкон беради.

Бу ёндашув анча таваккалчиликка асосланган. Бу Аргентина тизимининг ўзига хос хусусияти бўлиб, унда хавфга бориш кўпинча рационал қарорлардан устун туради. Марказдаги ҳаракатлар орқали улар тартибли кўринган, аммо барибир маълум даражадаги хаосни ярата олади.

Англия бу услубга қандай қарши туришни топа олмади. Испаниянинг схемаси анча аниқ, аммо агар аргентиналиклар марказ устидан назоратни қўлга киритса, испанлар айнан шу хаосни енгишга мажбур бўлади.

Испания Мессини тўхтатиш учун энг яхши жамоами?

Месси – буюк футболчи, аммо доим ҳам қудратли эмас. Ҳозирча у тўп назоратисиз ҳолатда ҳам ҳужумларни яратиш ёки гол уриш қобилиятини мунтазам намойиш этмаган. Лео ўйинни ажойиб ўқиб, рақибнинг заиф нуқтасини топиб, баҳс тақдирини ўзгартирган ҳар бир баҳсда Аргентина маълум вақт давомида тўп назорати бўйича катта устунликка эга бўлган.

Аниқ кетма-кетлик: аввал назорат, кейин Месси ҳал қилувчи зарбани беради. Ҳаммаси муайян тартибда кечади: аввал Аргентина ўйин назоратини қўлга олади (ёки ҳисоб туфайли рақиб тўпни ўзи топширади), шундан кейин Лео рақибнинг заиф нуқтасини топиб, ҳал қилувчи зарбани беради. Ўйинни Мессидан олдинроқ «ўқишга» қилинган барча уринишлар ҳозиргача муваффақиятсиз чиққан. Ҳеч ким уни шу йўл билан тўхтата олмаган.

Бироқ Испанияда соддароқ, аммо жуда кучли қурол бор — Аргентинага айнан шу тўп назоратидаги устунликни бермаслиги. Испания турнир давомида ўртача 63,8 фоиз тўп назоратига эга бўлган, бу Аргентинага (60,7 фоиз) нисбатан ҳам юқори. Тўлиқ картина учун яна бир жиҳатни ҳисобга олиш керак: Испания ҳеч қачон ҳисобда ортда қолмаган ва анча қийин йўлдан ўтган. Шу нуқтайи назардан қаралса, 3 фоизлик фарқ жуда эътиборли кўринади. Бевосита тўқнашувда Испания тўпни рақибга осонликча бермаса керак.

Бундан ташқари, Испаниянинг узоқ давом этувчи тўп назорати — Мессининг камчиликлари яққол кўринадиган энг кам учрайдиган ҳолатлардан бири. Чунки у тўпсиз ўйинда жамоага унчалик ёрдам бермайди. Шериклари унинг ўрнига кўпроқ меҳнат қилишга тайёр, аммо Испаниядек юқори даражада тўпни назорат қиладиган жамоага қарши бу ҳам етарли бўлмаслиги мумкин.

Яна бир муҳим жиҳат: агар Аргентина қандайдир тарзда тўп назоратини қўлга киритса, Мессининг асосий йўналиши ёпилганда, у кўпинча ўнг қанотга чиқади. Бу ерда эса Испанияда Марк Кукуреля ўйнайди. Плей-офф босқичида ҳеч бир рақиб уни яккакурашда алдай олмаган.

Испаниянинг яна бир устунлиги — стандарт вазиятлардаги мустаҳкам ҳимоя ва бундай вазиятларнинг ўзига йўл қўймаслик. Испанлар бутун турнир давомида нафақат стандартдан тўп ўтказиб юбормади, балки рақибларга стандартдан бирорта ҳам хавфли вазият яратиш имконини бермади. Бу ҳам Мессининг энг кучли қуролларидан бирини чеклаши мумкин.

Албатта, ҳеч ким Мессига қарши юз фоизлик кафолат бера олмайди. Аммо финал олдидан Испания фойдасига келтирилаётган далиллар анча ишончли кўринади.

Аргентина Мессисиз кўп ҳимоялана оладими? Қай тариқа?

Аргентина Жаҳон чемпионатида ҳимояда ҳам яхши ҳаракат қилмоқда. Буни ўтказиб юборилган тўплар сонига қараб дарҳол англаш қийин, аммо рақибларга берилган хавфли вазиятлар бўйича жамоа турнирда олтинчи ўринда. Ундан юқорида фақат Испания ва мусобақани эртароқ тарк этган, шу боис камроқ ўйин ўтказган жамоалар бор.

Бироқ Аргентина учун энг хавфли сценарий — ўз ярим майдонида узоқ вақт ҳимояланишга мажбур бўлиш. Бу ҳолатга ёки ҳисоб таъсир қилиши мумкин (Аргентина ҳисобда олдинга чиқиб, тўпни рақибга беради), ёки рақибнинг ўйин услуби (рақиб шунчалик кучлики, тўпни тортиб олади). Бундай жамоалар кўп эмас, аммо Испания, албатта, улардан бири. Эҳтимол, Аргентина бу финалда чемпионатдаги бошқа ҳар қандай ўйинга қараганда кўпроқ ҳимояланишга тўғри келади.

Айнан шундай вазиятларда Лионел Скалони жамоаси қийналади. Улар ҳисобда устунликка эга бўлиб туриб, уни қўлдан чиқариб юбориши тез-тез такрорланмоқда. Охирги икки Жаҳон чемпионатида бундай ҳолат етти марта кузатилган.

Бу жамоада Леога муайян имтиёзлар берилган. Шу сабабли Аргентина кўпинча амалда ўн киши бўлиб ҳимояланади. Ҳатто Кабо-Верде ҳам уларга муаммо туғдира олган. Испаниянинг ҳужум салоҳияти эса табиийки, анча юқори.

Шунинг учун ҳам Скалони финал учун қандай ечим тайёрлагани жуда қизиқ. Чемпионат давомида у бир нечта тактик вариантларни синаб кўрди. Уларнинг ҳар бири ҳимоядаги «бир футболчи етишмаслиги» муаммосини юмшатишга қаратилганди.

Аввал жамоа 4-4-1-1 схемасида ўйнади, бунда Лаутаро Мартинес Мессининг ортида ҳаракат қилди. Кейин эса майдон марказини зичлаштириш мақсадида ромб шаклидаги 4-4-2 тизимига ўтилди. Ўйин давомида 4-3-2-1 варианти ҳам синовдан ўтказилди. Англияга қарши баҳсда эса ҳатто 4-5-1 схемаси қўлланилди ва Хулиан Алварес қанотда ҳаракат қилди.

Барча схемаларда битта умумий хусусият сақланиб қолди: Лео ҳимоя ишларида қатнашмайди ва бошқалардан алоҳида туради. Қолган футболчилар эса икки кишилик ишни бажаришга мажбур. Улар бу вазифани қабул қилиб, унинг салбий таъсирини имкон қадар камайтиришга ҳаракат қилади.

Шу билан бирга, Мессининг майдонда бўлиши бошқа томондан ҳам фойда келтиради: ҳатто 39 ёшли Лео ҳам қарши ҳужумда жазолаши мумкинлигини билган рақиб ҳар доим ҳам катта таваккал қилишга журъат этмайди.

Шунга қарамай, Испанияга қарши финал — мутлақо бошқа даражадаги синов. Бу Мессининг айрим камчиликлари унинг чексиз афзалликларини ҳам сояда қолдириши мумкин бўлган камдан кам учрайдиган ҳолатдир. Аргентинага ё Скалонидан ноодатий тактик ечим, ёки футболчилардан уч баравар кўпроқ меҳнат талаб қилинади. Шунинг учун ҳам Родриго де Паулнинг асосий таркибга қайтиши эҳтимоли юқори. У Иван Ракитич, Паулинио ва Артуро Видал каби Месси учун орқада улкан ҳажмдаги ишни бажара оладиган футболчи ҳисобланади.

Ямалга қарши нима қилиш керак? Аргентинада 100 фоизлик ечим йўқ

Ламин Ямал «Барселона»даги каби самарадорлик кўрсатмаяпти, аммо уни эркин қолдириш жуда катта хато бўлади.

Бу деярли аниқ ўзини оқламайди, шунинг учун Аргентина унга қарши турли ечимларни излаши керак. Жаҳон чемпионатида Ямалга қарши қуйидаги усуллар қўлланилди:

1. Нуну Мендешнинг индивидуал таъқиби ва қанот яримҳимоячисининг Педро Поррони ёпиб бериши.

2. Ямалга қарши икки футболчи билан ўйнаш — масалан, Австрияда Конрад Лаймер ва Марсел Забитцер.

3. «Ямал тўпни олган заҳоти ҳамма унга босим қилади» — Уругвай қўллаган тартибсиз, аммо ўзига хос ёндашув.

Ҳар бир режа маълум даражада самара берди. Бироқ Ямал мисолида муҳим жиҳат шундаки, унинг ўйинининг аввалгидек ёрқин кўринмаслигига Испаниянинг ўзи ҳам сабабчи. Жамоа тўп назоратини анча тенг тақсимлайди, баъзи ўйинларда эса ҳатто чап қанотга кўпроқ урғу беради. Шунга қарамай, Ямал жамоадан узилиб қолмайди, аммо у ҳозирча асосий фигура ҳам эмас.

У ўз вазифасида жуда фойдали: бирга-бир вазиятларда рақибни алдайдиган ва бир неча ҳимоячини ўйиндан чиқариб қўядиган қанот ҳужумчиси сифатида. Бу Ямалнинг тўғридан тўғри эмас, балки билвосита таъсир кўрсатадиган версиясидир. Лекин ҳатто шу ҳолатда ҳам у жуда хавфли.

Аргентинада бу муаммонинг мутлақо тўғри ечими йўқ. Асосий чап қанот ҳимоячиси Николас Тальяфико тезкор ва техник футболчи, очилишлари билан жамоага катта фойда келтиради, аммо ҳимояда у қадар ишончли кўринмади. Факундо Медина масаласи ҳам ноаниқ. У асли марказий ҳимоячи бўлса-да, назарий жиҳатдан Ямални индивидуал назорат қилиши мумкин. Аммо бундай қарор қабул қилинса, Скалони қанотдаги ҳаракатчанликдан маҳрум бўлади.

Микел Ойарсабал айтганидек, Ямалнинг майдонда бўлишининг ўзи рақиб учун муаммо туғдиради.

Жаҳон чемпионатининг энг кўп пас берган икки футболчиси — Паредес ва Родри

90 дақиқа ҳисобига энг кўп аниқ пас берган футболчилар орасида етакчилар — Леандро Паредес ва Родри.

Родри «Олтин тўп» учун курашган давридаги формасига қайтди, Паредес эса Аргентина асосий таркибидан мустаҳкам жой олди.

Ҳар иккиси ҳар бир ўйинда ажралиб турибди ва ўз миллий жамоаларининг марказ орқали ўйнаш фалсафасини ифодалайди. Улар гўё майдондаги мураббийлардек ҳаракат қилишади. Луис де ла Фуэнте Родрини «суперкомпютер» деб атайди. Паредес эса баъзан ҳатто Скалонига ҳам кўрсатмалар беради.

Финалда ҳар иккисининг энг камидаги вазифаси — марказда устунликни қўлга киритиш. Бу икки жамоа учун муҳим аҳамиятга эга. Шу боис таянч яримҳимоячиларнинг роли ҳал қилувчи бўлади. Улар юзлаб паслар орқали ўйин темпини назорат қилиш билан бирга, кескин узатмалар орқали рақибни жазолашга ҳам қодир.

Родри Аргентинанинг ўн киши бўлиб ҳимояланишидан фойдаланишга ҳаракат қилади. Паредес эса Испаниянинг бутун жамоа бўлиб юқори чизиқда ҳимояланишини жазолашга интилади.

Энг юқори вазифа эса буни ҳимоя ишлари билан ҳам уйғунлаштиришдир. Бу жиҳатдан Родри турнирни кучлироқ ўтказмоқда. У нафақат катта ҳажмда ишлайди, балки бир вақтнинг ўзида бир нечта вазифани ҳам бажара олади. Паредес эса баъзан диққатини йўқотиб қўяди ва бу унга қимматга тушади. Финалда бундай хатоларни такрорламаслиги керак, чунки унинг тўғридан тўғри рақиби — испанларнинг «раумдойтери» (бўш ҳудудларни яхши ҳис қиладиган, ўйинни ўқийдиган) Дани Олмо бўлади.

Олмонинг ўйин услуби баҳс тақдирини ҳал қилиши мумкинми?

Дани Олмонинг ҳаракатчанлиги Испания миллий жамоасининг асосий хусусиятларидан бири ҳисобланади. У жуда универсал футболчи бўлиб, доимо таянч яримҳимоячилар билан марказий ҳимоячилар орасидаги бўш ҳудудларга кириб боради. Шунингдек, комбинацион ўйинда ҳам, тезкор югуришларда ҳам жуда хавфли.

Олмо яхши формада бўлса, тўп назоратига таянган жамоа учун жуда кучли қуролга айланади. Унинг услуби Аргентина ҳимоясига қарши қандай ишлаши мумкин? Назарий жиҳатдан жуда хавфли. Чунки Кристиан Ромеро ва Лисандро Мартинес кўпинча чизиқдан чиқиб рақибга босим қилади, Паредес эса баъзан ортдаги вазиятни эътиборсиз қолдиради.

Дани айнан шундай заиф нуқталарни жуда яхши сезади. Шунинг учун бу ўйиннинг умумий манзараси унга жуда қулай бўлиши мумкин. Эҳтимол, Скалони ҳам буни тушунади ва финалга қандайдир тактик мослашув тайёрлайди.

Педрими ёки Фабиан Руис? Аргентина бошланғич таркибда сюрприз тайёрлайдими?

Белгия ва Францияга қарши ўйинларда Родри билан бирга Фабиан Руис асосий таркибда майдонга тушди. Ҳар икки баҳсда ҳам «ПСЖ» яримҳимоячиси жуда яхши ўйин кўрсатди ва ҳозир финалда ҳам асосий таркибда майдонга тушиш учун асосий номзод ҳисобланади. Бироқ Луис де ла Фуэнтенинг бу борадаги изоҳи қизиқ: «Педрининг захирада қолиши — жазо эмас, балки тактик қарор. Фабиан бошқача ўйин хусусиятларига эга. У дастлабки дақиқаларданоқ кўпроқ югуради, жарима майдонига кўпроқ қўшилади. Педри эса майдонни кўриш ва бўш ҳудудларни ҳис қилиш бўйича дунёдаги деярли барча футболчилардан устун».

Бу изоҳ тўғридан тўғри рақобат эмас, балки ўйин сценарийсига боғлиқ танловни англатади

Бу фикрдан келиб чиқадики, қарор футболчиларнинг ҳозирги формасига эмас (бу борада Фабиан Руиснинг устунлиги аниқ), балки рақиб ва ўйин суратига қараб қабул қилинади. Назарий жиҳатдан, Аргентинага қарши марказ устидан назоратни қўлга киритиш керак бўладиган сценарийда динамикроқ Фабиан эмас, балки айнан Педри керак бўлиши мумкин. Бироқ бундай қарор учун жуда жасурлик керак бўлади ва ҳозирги формасини ҳисобга олганда Фабиан Руис учун адолатсиздек туюлиши мумкин.

Аргентина ҳам рақибга мослаштирилган кутилмаган қарор тайёрлаши эҳтимолдан ҳоли эмас. Испания — ҳимоя чизиғини жуда юқорида ушлайдиган жамоа. Шунинг учун марказ яримҳимоячиларидан бирининг ўрнига ҳимоячилар ортига тез-тез югуриш қиладиган футболчини — Жулиано Симеоне ёки Нико Гонсалесни майдонга тушириш мантиқий қарор бўлиши мумкин.

«Супер захирадагилар» дуэли — Микел Мерино ва Лаутаро Мартинес (Нико Гонсалес ҳам қаҳрамон бўлиши мумкин)

2026 йилги Жаҳон чемпионати аллақачон захирадан тушган футболчилар урган голлар бўйича рекордни янгилади. Бу — замонавий футболнинг янги тенденцияси: энди мураббийлар аввалги уч эмас, балки беш нафар футболчини алмаштириши мумкин ва деярли ярим таркибни янгилаш имконига эга.

Бу чемпионатда айнан захирадан тушиб ўйин тақдирига таъсир қиладиган футболчиларнинг алоҳида тоифаси шаклланди. Финалчилар сафида ҳам шундай ўйинчилар бор — Микел Мерино ва Лаутаро Мартинес. Ҳар иккиси иккитадан гол урди ва энг муҳими, бу тўпларнинг барчаси плей-офф босқичида киритилди.

Бу чемпионатда уларнинг йўли турлича кечди. Мерино турнирни асосий таркибга кириш имконияти деярли йўқ захира футболчиси сифатида бошлади. Гуруҳ босқичида ҳам фақат бир марта старт таркибида майдонга тушди. Плей-оффда эса «супер захира» сифатида ўз ролини давом эттирмоқда.

Лаутаро эса, аксинча, турнирни асосий таркиб футболчиси сифатида бошлади, кейин эса рақобатда ютқазиб, ўз ролини ўзгартиришга мажбур бўлди.

Ҳар иккиси ўйиннинг ҳал қилувчи дақиқаларида жамоасига катта таъсир кўрсатади, аммо турлича усулда.

Мерино — ҳисоб тенг бўлган пайтда Испанияга рақибни босим остида ушлаб, ғалабани «сиқиб чиқариш» имконини берадиган восита. У майдонга тушганда испанлар ҳатто схемасини ҳам ўзгартирмайди.

Лаутаро эса Аргентиянинг сўнгги умид сифатидаги таваккал қарори ҳисобланади. У майдонга тушгач, аргентиналиклар таркибни максимал даражада ҳужумкор қилади.

Финалда қайси бири яхшироқ ўйнайди? Бу ўйин сценарийсига, жамоаларнинг эҳтиёжларига ва сўнгги дақиқаларга қандай ҳисоб билан етиб келишларига боғлиқ.

Эҳтимол, захирадагилар ўртасидаги баҳсда бош қаҳрамон умуман бошқа футболчи бўлар. Бунинг учун энг муносиб номзод — Нико Гонсалес. У Жаҳон чемпионатидаги олти ўйиннинг барчасида захирадан майдонга тушган. Статистикаси бўйича 1 та голли узатма қайд этган бўлса-да, ҳар сафар ўзига хос ўйин услуби билан жамоага таъсир кўрсатган.

Бу — Аргентина таркибида тўпни оёғига эмас, балки югуриш йўлига қабул қиладиган кам сонли футболчилардан бири. У майдонга тушгач, жамоа анча вертикал футбол ўйнай бошлайди. Бу эса ҳимоя чизиғини жуда юқорида ушлайдиган Испанияга қарши айнан керак бўлган услуб ҳисобланади.

Хуллас, 19 июл санасида амалдаги чемпион, 3 бор дунёда тенгсиз бўлган Аргентина 16 йиллик танаффусдан сўнг финалга чиққан ва 2010 йилги финалда ҳозиргача ягона бўлиб турган чемпионлигини қўлга киритган Испанияга қарши ўйнайди. Турнир давомида ирода кўрсатиб, камбэклар кўрсатган Жанубий америкалик жангчилар деярли терламасдан финалгача етиб келган Европа чемпионларига қарши ўйнайди. Испания сафидаги кўп футболчилар ўз кумири деб ҳисоблайдиган Мессига қарши ўйнайди. Хуллас, март ойида бекор қиилинган Финалиссима (икки қитъа чемпионлари ўйини) кутмоқда. «Жанг»га айланиб кетиши мумкин бўлган финалда ким ғолиб чиқади — фаолиятини якунлаётган 39 ёшли қиролми ёки унинг ўрнини эгаллашга даъво қилаётган 19 ёшли шаҳзодами? Бунга Тошкент вақти билан соат 00:00да бошланадиган ўйинда жавоб оламиз.