Sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlari O‘zbekistonda iqtisodiy faollik oshganini ko‘rsatdi
Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi sun’iy yo‘ldosh orqali olingan tungi yorug‘lik ma’lumotlari asosida O‘zbekiston hududlarining so‘nggi besh yillik iqtisodiy faolligini baholadi. Natijalar mamlakatda urbanizatsiya va aholi farovonligi sezilarli darajada o‘sganini tasdiqladi.
Markaz mutaxassislari hudud va shaharlar darajasidagi faollikni aniqlash uchun «Nighttime Lights» (NTL) texnologiyasidan foydalandi. Tadqiqotga ko‘ra, 2020–2025 yillarda O‘zbekistonda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi ichki mahsulotning (YAIM) nominal o‘sishi 80,3 foizni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich yillik o‘rtacha 15,8 foizlik o‘sish demakdir. So‘nggi besh yil ichida jon boshiga YAIM hajmi 2 090 dollardan 3 887 dollargacha ko‘tarildi.
Hududlar kesimida eng yuqori o‘sish sur’atlari poytaxt Toshkent shahrida qayd etildi. Tungi yorug‘lik intensivligining oshishi bevosita tadbirkorlik subyektlarining ko‘payishi, yangi infratuzilma obyektlarining ishga tushishi va aholi zichligining ortishi bilan bog‘lanmoqda. Sun’iy yo‘ldosh ma’lumotlari an’anaviy statistikani to‘ldiruvchi va iqtisodiy jarayonlarni real vaqt rejimida kuzatish imkonini beruvchi ishonchli manba hisoblanadi.
Toshkent tumanlaridagi yetakchilik
Toshkent shahri tumanlari kesimida eng yuqori o‘sish sur’atlari Mirobod tumanida kuzatildi. Ushbu hududda aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi hududiy mahsulot (YAHM) miqdori 7,1 ming dollarga oshdi. Shuningdek, kuchli uchlikdan Yakkasaroy (6,3 ming dollar) va Chilonzor (5,6 ming dollar) tumanlari joy oldi. Bu tumanlarda iqtisodiy faollikning yuqoriligi investitsiyalar oqimi va xizmat ko‘rsatish sohasining jadal rivojlanishi bilan izohlanadi.
Tungi yorug‘lik ma’lumotlaridan foydalanish, shuningdek, tumanlar darajasida urbanizatsiya jarayonlarini chuqur tahlil qilish imkonini berdi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekistonda iqtisodiy markazlar nafaqat poytaxtda, balki viloyat markazlari atrofida ham kengayib bormoqda. Bu esa hududlararo iqtisodiy bog‘liqlikning kuchayishiga va yangi «o‘sish nuqtalari»ning paydo bo‘lishiga xizmat qilmoqda.
Urbanizatsiya jarayonining tezlashishi
Tadqiqotning eng muhim xulosalaridan biri — shahar aglomeratsiyalariga xos hududlar sonining ortishi bo‘ldi. 2020–2025 yillarda tungi yorug‘lik intensivligi yuqori bo‘lgan hududlar soni 22 tadan 31 taga yetdi.
Sun’iy yo‘ldosh orqali olingan ma’lumotlar iqtisodiy siyosatni rejalashtirishda muhim ahamiyatga ega. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi ushbu metodologiya asosida kelgusida ham hududlarning rivojlanish dinamikasini monitoring qilib borishni rejalashtirgan.
