Eskrou ta’siri: iyun oyida 34 mingdan ortiq ko‘chmas mulk va transport vositasi oldi-sotdi bitimi rasmiylashtirildi

2026-yil 1-apreldan O‘zbekistonda ko‘chmas iyun va transport vositalari oldi-sotdisida eskrou hisobvaraqalari orqali hisob-kitob qilish tartibi joriy etilgandi. Oradan uch oy o‘tib, bu mexanizm amaliyotda qanday ishlayotgani bo‘yicha dastlabki xulosalarni chiqarish mumkin.

Markaziy bank e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, iyun oyi davomida eskrou hisobvaraqalari orqali 34 387 ta oldi-sotdi bitimi rasmiylashtirilgan. Shundan 19 241 tasi transport vositalari, 15 146 tasi esa ko‘chmas mulk shartnomalariga to‘g‘ri keladi. Yana 834 ta bitim ko‘rib chiqilish jarayonida.

O‘tgan yilning iyun oyi bilan solishtiradigan bo‘lsak, bu ko‘rsatkich avtomobillarda 91,97 mingtani, ko‘chmas mulklarda esa 21 mingtani tashkil etgan.

Eskrou amaliyoti yangi mexanizm bo‘lgani uchun bozor ishtirokchilarining unga moslashishi ma’lum vaqt talab qilishi tabiiy. Shu bilan birga, iyun oyida eskrou orqali rasmiylashtirilgan bitimlar soni aprel va may oylariga nisbatan oshgani yangi tartib bozor tomonidan asta-sekin qabul qilinayotgani va ishtirokchilar unga moslashayotganini ko‘rsatadi. O‘tgan ikki oyda aprelda jami 31 757 ta bitim, mayda jami 29 023 ta bitim rasmiylashtirilgan.

Hududlar kesimida esa kutilganidek, poytaxt yetakchilik qilmoqda. Poytaxtda iyun oyida 9 373 ta bitim avtomobil etilgan. Bu umumiy bitimlarning qariyb uchdan bir qismini tashkil qiladi. Toshkentda aholi soni, ko‘chmas mulk bozori hajmi va avtomobil savdosining yuqori ekani bu natijani izohlovchi omillardan biri hisoblanadi.

Keyingi o‘rinlarda Farg‘ona viloyati (3 456 ta), Samarqand (2 990 ta) va Andijon (2 737 ta) qayd etilgan. Mazkur hududlar aholisi soning yuqoriligi hamda iqtisodiy faolligi bilan ajralib turadi. Shu sababli ularda oldi-sotdi bitimlari sonining boshqa viloyatlarga nisbatan ko‘proq bo‘lishi tabiiy hol.

Ayni paytda Markaziy bank ma’lumotlarida 834 ta bitim hali ko‘rib chiqilyapti. Ya’ni bu barcha arizalar bir zumda iyun, ayrim hollarda hujjatlarni tekshirish kabi ishlar qo‘shimcha vaqt talab etadi. 

Ma’lumot uchun, eskrou — bu xaridor va sotuvchi o‘rtasidagi moliyaviy munosabatlarda uchinchi tomon, odatda bank ishtirok etadigan tizimdir. Uning asosiy vazifasi — tomonlar o‘rtasidagi ishonchni ta’minlash va mablag‘larni xavfsiz saqlashdan iborat.

Eskrou hisobvarag‘I xizmatidan foydalanish uchun bank komissiya undiradi. Markaziy bank belgilagan tartibga ko‘ra, davlat uliushi mavjud tijorat banklarida ko‘chmas mulk bitimlari uchun komissiya BHMning 50 foizigacha(206 ming so‘mgacha), transport vositalari bo‘yicha esa 25 foizgacha(103 ming so‘mgacha) etib belgilangan. Agar xaridor va sotuvchiga bitta bank xizmat ko‘rsatsa, komissiya bir marta undiriladi. Tomonlar turli banklar mijozi mablaqqa, xizmat haqi banklar o‘rtasida taqsimlanadi, biroq umumiy komissiya belgilangan miqdordan oshmaydi.