Rossiyaning Qozog‘istonga investitsiyasi deyarli 7 barobarga kamaydi
Rossiya biznesi Qozog‘iston orqali parallel importga investitsiyalarni qisqartirmoqda. Ayni paytda Qozog‘istonga Xitoy investitsiyalari taxminan uch barobarga, Qatarniki esa qariyb 8 barobarga oshdi.
Rossiya Qozog‘istonga to‘g‘ridan to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarni keskin qisqartirdi: 2025 yilning 9 oyi davomida sof investitsiya oqimi atigi 180 mln dollarga teng bo‘ldi. Bu o‘tgan yilning shu davridagi 1,2 mlrd dollar bilan solishtirganda ancha kam. Bu haqda mamlakat Milliy banki statistikasida keltirilgan.
Bu holat 2023–2024 yillarda kuzatilgan Rossiyadan Qozog‘istonga investitsiyalar keskin oshishi davri yakunlanayotganidan dalolat berishi mumkin. 2013–2022 yillar oralig‘ida Rossiyadan kelgan bevosita xorijiy sarmoyaning sof oqimi o‘rtacha 167 mln dollar atrofida bo‘lgan. Biroq 2023 yilda bu ko‘rsatkich keskin o‘sib, ilk bor 1 mlrd dollardan oshdi. Keyingi yilda ham investitsiyalar o‘sishda davom etib, yil yakunlari bo‘yicha 1,7 mlrd dollarga yetdi. Ammo 2025 yilda rekord darajani saqlab qolish, ehtimol, imkoni bo‘lmadi.
2025 yilning to‘qqiz oyi davomida o‘tgan yilning shu davriga nisbatan rossiyaliklarning Qozog‘iston kompaniyalari kapitalidagi ishtirok ulushi ham, ularning qayta investitsiya qilingan foydasi ham kamaydi. Shu bilan birga, bevosita xorijiy sarmoya tarkibidagi yagona o‘sish ko‘rsatgan yo‘nalish qarz majburiyatlari bo‘ldi.
«Ekspert RA» agentligining suveren va mintaqaviy reytinglar bo‘yicha tahlilchisi Kirill Lisenko investitsiyalarning qisqarishiga sabab sifatida Rossiya biznesi uchun endi parallel import infratuzilmasini «noldan» shoshilinch tarzda yaratish va bu yo‘nalishga katta mablag‘ sarflash zarurati qolmaganini ko‘rsatdi. Uning aytishicha, 2022 yildan beri o‘zgargan savdo sharoitlariga logistika zanjirlari allaqachon yetarlicha moslashgan. Shuningdek, parallel import borasida faoliyat boshqa davlatlar orqali ko‘proq amalga oshirilmoqda – u yerlarda soliq rejimi qulayroq va sanksiyalarga rioya qilish darajasi pastroq.
Lisenkoning qo‘shimcha qilishicha, qayta investitsiya qilingan foydaning kamayishiga neft narxlarining pasayishi ham ta’sir ko‘rsatgan. Past kotirovkalar qazib chiqarish sohasidagi korxonalar daromadlarini kamaytirgan, bu korxonalarda Rossiya tashkilotlari ulushlarga ega. Shuningdek, Qozog‘istonga investitsiyalarga Rossiya Markaziy bankining asosiy foiz stavkasi ham ta’sir qilgan bo‘lishi mumkin. Yuqori stavkalar rossiyalik kompaniyalarga katta hajmda kredit olish imkonini bermaydi, natijada ular kapital xarajatlarni (CAPEX) keskin oshira olmaydi va xorijda investitsiya kiritishga kamroq moyil bo‘ladi.
2025 yil oxiriga kelib, Qozog‘istondagi Rossiya korxonalarining soni yana taxminan 300 taga kamayib, 17,3 mingtaga tushdi. Bu pasayish 2022–2023 yillardagi Rossiya biznesining Qozog‘istondagi bum davridan keyin kuzatildi. Ayniqsa, 2022 yilning so‘nggi uch oyida, sentabr oxirida qisman safarbarlik e’lon qilinganidan keyin, kompaniyalar soni sezilarli darajada oshgan edi.
Qozog‘istonning Janubga burilishi
Shu bilan bir vaqtda Xitoy va Qatar Qozog‘istonga to‘g‘ridan to‘g‘ri investitsiyalarini sezilarli darajada oshirdi. 9 oy yakunlariga ko‘ra, har ikki davlat ham sof investitsiya oqimi bo‘yicha Rossiyani ishonchli tarzda ortda qoldirib, har biri 1,19 mlrd dollardan investitsiya kiritdi. Ikkala mamlakat uchun ham bu ko‘p karrali o‘sish hisoblanadi: Xitoy investitsiyalari taxminan uch barobarga, Qatarniki esa qariyb 8 barobarga oshdi.
Qatardan kelgan sof investitsiya oqimining deyarli barchasi 2025 yilning birinchi choragida Qozog‘istonga to‘g‘ri kelgan.
«Bu kabi keskin o‘sish Qatar investorlari tomonidan yakunlangan bir nechta yirik bitimlar, shuningdek, bank sektori, logistika, energetika va sanoat sohalaridagi loyihalar orqali aktivlarni diversifikatsiya qilishga qaratilgan ularning uzoq muddatli strategiyasi bilan izohlanadi», – deb tushuntirgan «Kazakh Invest» investitsiyalarni jalb qilish bo‘yicha milliy agentligi.
Bu «Tele2» brendi ostida faoliyat yuritgan mahalliy operatorni «Qazaqtelekom»dan 1,1 mlrd dollarga sotib olish bo‘yicha bitim haqida bo‘lishi mumkin. Xaridor sifatida Qatarning «Power International Holding» konglomeratiga qarashli kompaniya ishtirok etgan. Birinchi transh 2025 yil yanvar oyida amalga oshirilgan bo‘lib, uning hajmi 700 mln dollarni tashkil etgan.
2024 yil bahorida Qozog‘iston va Qatar uzoq muddatli hamkorlik to‘g‘risida kelishuv imzolab, umumiy qiymati 17,6 mlrd dollarga teng bo‘lgan qo‘shma investitsiya loyihalarini amalga oshirishga va’da bergan edi.
