Soliq islohotiga qaramay, Qozog‘istonda ro‘yxatdan o‘tgan bizneslar soni 20 foizdan oshdi

Qozog‘istonda 2026-yilning birinchi yarmida ro‘yxatdan o‘tgan tadbirkorlik subyektlari soni 20,4 foizga oshdi. Hukumat ma’lumotlariga ko‘ra, bu natija yangi Soliq kodeksi joriy etilib, QQS stavkasi oshirilgani va biznesni ro‘yxatdan o‘tkazish talablari kuchaytirilganiga qaramay qayd etilgan.

Bosh vazir o‘rinbosari va Milliy iqtisodiyot vaziri Serik Jumangarinning aytishicha, iyun oyi oxiriga kelib mamlakatda ro‘yxatdan o‘tgan biznes subyektlari soni 2,939 millionga yetgan. Bu yil boshiga nisbatan qariyb 499 mingta yoki 20,4 foizga ko‘p.

Eng katta o‘sish yakka tartibdagi tadbirkorlar va o‘zini o‘zi band qilgan fuqarolar hisobiga to‘g‘ri kelgan. Ularning umumiy soni olti oy ichida 1,86 milliondan 2,352 milliongacha ko‘paygan. O‘zini o‘zi band qilganlar soni esa 688,6 ming nafarga yetgan.

Shu bilan birga, davlat budjeti daromadlari ham yaxshilangan. Hisobot davrida budjet tushumlari qariyb 16 foizga oshgan, qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) tushumlari esa o‘tgan yilning shu davriga nisbatan deyarli 1,5 baravar ko‘paygan.

Yuridik shaxslar soni ham o‘sishda davom etgan. Birinchi yarim yillikda ularning soni 579,8 mingdan 587,1 mingtagacha ko‘paygan. QQS to‘lovchilari soni esa 135,8 mingdan 158,2 mingtagacha oshgan.

Bu ko‘rsatkichlar yangi soliq qoidalari kuchga kirishidan oldin bildirilgan xavotirlar o‘zini oqlamaganini ko‘rsatmoqda. Avvalroq ayrim mutaxassislar soliqlarning oshishi va ro‘yxatdan o‘tish tartibi qat’iylashishi ko‘plab kichik bizneslarning yopilishiga sabab bo‘lishi mumkinligini aytgan edi. Biroq dastlabki olti oylik natijalar buning aksini ko‘rsatdi.

Kichik va o‘rta biznesning asosiy qismi hanuz savdo, qishloq xo‘jaligi va xizmat ko‘rsatish sohalarida faoliyat yuritmoqda. Bu yo‘nalishlar mamlakatdagi eng yirik tadbirkorlik tarmoqlari bo‘lib qolmoqda.

Tarmoqlar kesimida eng yuqori o‘sish kichik korxonalar orasida tog‘-kon sanoatida kuzatildi — 2,9 foiz. Qurilish va qishloq xo‘jaligida o‘sish 2,5 foizni, axborot va kommunikatsiya sohasida esa 2,4 foizni tashkil etdi. O‘rta biznes segmentida eng tez o‘sish ko‘chmas mulk sohasida qayd etildi — 5,8 foiz. Moliya va sug‘urta sohasi 3,2 foizga, boshqa xizmat ko‘rsatish tarmoqlari esa 3,1 foizga o‘sdi.

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, kichik va o‘rta biznesning mamlakat iqtisodiyotidagi ulushi ham ortmoqda. Agar 2021-yilda u YIMning 33,5 foizini tashkil etgan bo‘lsa, 2025-yilda bu ko‘rsatkich 40,9 foizga yetgan.

Bandlik ko‘rsatkichlari ham shu tendensiyani tasdiqlaydi. 2026-yilning birinchi choragida Qozog‘istonda 9,4 million kishi ish bilan band bo‘lgan. Shundan 4,5 million nafari kichik va o‘rta biznesda faoliyat yuritmoqda. Ya’ni, mamlakatdagi har ikki ishlayotgan kishidan deyarli biri aynan shu sohada mehnat qilmoqda.

Umuman olganda, 2026-yilning dastlabki olti oyi natijalari Qozog‘istonda yangi soliq siyosati joriy etilganiga qaramay, tadbirkorlik faolligi saqlanib qolganini va biznes sektori o‘sishda davom etayotganini ko‘rsatmoqda.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Xalqaro valuta jamg‘armasi Qozog‘istonni YIM o‘sishi bo‘yicha kuchli davlatlar qatoriga kiritgandi.