Banklar sakkiz oyda aholiga qaysi turdagi kreditlarni ko‘proq ajratdi?

O‘zbekiston bank tizimida kreditlar qoldig‘i 2026-yilning dastlabki sakkiz oyida qariyb 45 trln so‘mga ko‘paydi. Jismoniy shaxslarga ajratilgan kreditlar yuridik shaxslar kreditlariga qaraganda tezroq o‘sdi. Bu Markaziy bank ma’lumotlaridan kelib chiqadi.

Jadvalga ko‘ra, jami kreditlar qoldig‘i yil boshidagi 604 trln so‘mdan 648,95 trln so‘mga yetgan. O‘sish 7,44 foizni tashkil yetgan.

Aholiga ajratilgan kreditlar tezroq o‘sdi

2026-yil 1-sentabr holatiga jismoniy shaxslarga ajratilgan kreditlar qoldig‘i 243,61 trln so‘mni tashkil yetdi. Yil boshida bu ko‘rsatkich 220,28 trln so‘m bo‘lgan. Natijada sakkiz oyda 23,33 trln so‘mlik o‘sish qayd yetilgan.

Jismoniy shaxslarga berilgan kreditlar 10,59 foizga ko‘paygan. Yuridik shaxslarga ajratilgan kreditlar yesa 383,72 trln so‘mdan 405,34 trln so‘mga yetib, 5,63 foizga oshgan.

Ipoteka va mikrokreditlar

Aholiga ajratilgan kreditlar tarkibida ipoteka kreditlari yeng katta yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda. Ularning qoldig‘i yil boshidagi 79,40 trln so‘mdan 89,67 trln so‘mga yetgan. O‘sish 12,95 foizni yoki 10,28 trln so‘mni tashkil yetgan.

Mikrokreditlar qoldig‘i 40,47 trln so‘mdan 48,19 trln so‘mga ko‘tarilib, 19,06 foizga oshgan. Mikroqarzlar yesa 48,86 trln so‘mdan 51,29 trln so‘mga yetgan. Bu yo‘nalishdagi o‘sish 4,97 foizni tashkil qilgan.

Avtokreditlar qoldig‘i ham oshgan: 39,70 trln so‘mdan 40,97 trln so‘mga. Biroq o‘sish sur’ati 3,22 foiz bilan cheklangan.

Ta’lim kreditlari yesa ayrim yo‘nalishlardan farqli ravishda kamaygan. Ularning qoldig‘i 6,93 trln so‘mdan 6,86 trln so‘mga tushib, 1,09 foizga qisqargan.

Iste’mol kreditlari qoldig‘i 491,81 mlrd so‘mdan 502,09 mlrd so‘mga oshgan. Bu yo‘nalishdagi o‘sish 2,09 foizni tashkil yetgan.

Kredit kartalari va overdraftlar

Jismoniy shaxslarga ajratilgan kreditlar tarkibida yeng tez o‘sgan yo‘nalish kredit kartalari va overdraftlar bo‘ldi. Ularning qoldig‘i yil boshidagi 4,43 trln so‘mdan 6,12 trln so‘mga yetgan. O‘sish 38,13 foizni tashkil yetgan.

Bu ko‘rsatkich kredit kartalari va overdraftlar bo‘yicha banklarning kredit qoldig‘i sezilarli ko‘payganini anglatadi. Biroq jadvalda o‘sishning aynan qaysi omillar — mijozlar soni, o‘rtacha qarz miqdori yoki foydalanish faolligi — hisobiga yuz bergani ko‘rsatilmagan.

Yuridik shaxslar kreditlarida lizing va faktoring

Yuridik shaxslarga ajratilgan kreditlar tarkibida kredit tashkilotlari bo‘lmagan yuridik shaxslarga berilgan kreditlar asosiy ulushni yegallaydi. Ushbu ko‘rsatkich 359,78 trln so‘mdan 377,43 trln so‘mga oshgan. O‘sish 4,91 foizni tashkil yetgan.

Lizing va faktoring qoldig‘i yesa 3,84 trln so‘mdan 5,08 trln so‘mga ko‘tarilib, 32,12 foizga oshgan. Bu yo‘nalishda mutlaq o‘sish 1,23 trln so‘mni tashkil qilgan.

Yuridik shaxslar bo‘yicha mikrokreditlar qoldig‘i 14,68 trln so‘mdan 18,41 trln so‘mga yetgan. O‘sish 25,38 foizni tashkil yetgan.

Banklararo kreditlar 653,01 mlrd so‘mdan 1,04 trln so‘mga oshib, 59,32 foizlik o‘sishni qayd yetgan. Bu jadvaldagi yeng yuqori o‘sish sur’atlaridan biridir.

Biroq banklararo kreditlar, lizing va faktoring hamda mikrokreditlarning mutlaq hajmi umumiy kredit portfeliga nisbatan kichikroq. Shu sababli ularning yuqori foizli o‘sishini jami kreditlar o‘sishining asosiy sababi sifatida talqin qilish to‘g‘ri bo‘lmaydi.

Sinditsiyalashtirilgan kreditlar kamaydi

Jadvalda kamayish qayd yetilgan yana bir yo‘nalish — sinditsiyalashtirilgan kreditlar. Ularning qoldig‘i yil boshidagi 4,77 trln so‘mdan 3,38 trln so‘mga tushgan. Bu 29,03 foizlik pasayish yoki qariyb 1,38 trln so‘mlik qisqarish demakdir.

Sinditsiyalashtirilgan kreditlar odatda bir nechta kreditor ishtirokida moliyalashtiriladigan yirik kreditlar hisoblanadi. Biroq taqdim yetilgan jadvalda ularning kamayishi yangi kreditlar berilishining qisqarishi, avvalgi qarzlarning qaytarilishi yoki boshqa omillar bilan bog‘liqligi ochiqlanmagan.

Markaziy bankning ikkinchi chorak yakunlari bo‘yicha o‘tkazilgan so‘rovnomasida keltirilishicha, aholining kredit olishga bo‘lgan yehtiyoji yuqori darajada saqlanib qolgan.

Xususan, oyiga 3–10 mln so‘m daromad oladigan aholining 57–59 foizi kelgusida kreditga yehtiyoji oshishini kutmoqda. Daromadi 15–20 mln so‘m bo‘lgan respondentlarning 44 foizi, oyiga 20 mln so‘mdan ko‘proq daromad oladiganlarning yesa 53 foizi kreditga yehtiyoj ortishini bildirgan.