Ho‘rmuz bo‘g‘ozi qamali tarixiy rekordni yangiladi: neft narxi 150 dollarga yaqinlashdi
Yevropa va Osiyo neftni qayta ishlash zavodlari xom ashyo uchun rekord darajadagi — barreliga 150 dollargacha haq to‘lamoqda, bu esa global energiya inqirozi eng yuqori nuqtaga chiqqanidan dalolat beradi.
Dunyo bozorida fizik neft narxi 2008-yilgi tarixiy maksimumlarni yangilab, barreliga qariyb 150 dollarga yetdi. Eron va AQSH-Isroil o‘rtasidagi urush ortidan Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopilishi jahon bozoriga kuniga 12 mln barrel (global taklifning 12 foizi) neft yetkazib berishni to‘xtatib qo‘ydi. Bu holat Yevropa va Osiyo kompaniyalari o‘rtasida qolgan erkin resurslar, ayniqsa Afrika va Shimoliy dengiz nefti uchun keskin raqobatni keltirib chiqardi. Natijada, seshanba kuni «North Sea Forties» brendi narxi 146,09 dollarga ko‘tarilib, mutlaq rekordni o‘rnatdi.
Tajribali treyder Adi Imsirovichning ta’kidlashicha, hozirgi narxlarning asosiy drayveri — yetkazib berish zanjiridagi vahimadir. Investorlar va zavodlar kelajakdagi fyucherslar emas, balki aynan «hozir va shu yerda» kerak bo‘lgan xom ashyo uchun istalgan mablag‘ni to‘lashga tayyor. Bu esa «qog‘ozdagi» birja narxlari va real jismoniy neft qiymati o‘rtasidagi farqni rekord darajaga oshirib yubordi. Taqchillik fonida neft mahsulotlari, jumladan aviayonilg‘i va dizel narxlari ham o‘zining tarixiy cho‘qqilariga yaqinlashmoqda.
Yevropada aviayoqilg‘i narxi barreliga 226,40 dollar atrofida saqlanib qolmoqda, dizel yonilg‘isi esa 203,59 dollargacha ko‘tarildi. Bu ko‘rsatkichlar transport va logistika xarajatlarining keskin oshishiga, demakki, jahon miqyosida inflatsiyaning yangi to‘lqiniga sabab bo‘lishi muqarrar. Agar Ho‘rmuz bo‘g‘ozi yaqin kunlarda ochilmasa, energiya resurslari narxi nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy barqarorlikka ham jiddiy tahdid sola boshlaydi. Mutaxassislar vaziyatni «so‘nggi o‘n yillikdagi eng og‘ir energetik qamal» deb baholamoqdalar.
Yonilg‘i bozoridagi sarosima
Yevropada dizel va aviayonilg‘i narxlari 2022 yilgi rekordlarini yangilash arafasida turibdi. Neftni qayta ishlash zavodlari Yaqin Sharq xom ashyosi o‘rniga muqobil manbalarni qidirishda katta moliyaviy yo‘qotishlarga uchramoqda.
Bu holat nafaqat aviatsiya sohasiga, balki yuk tashish va qishloq xo‘jaligiga ham bevosita zarba bermoqda. Narxlarning bunday sur’atda o‘sishi jahon iqtisodiyotining retsessiyaga kirishi xavfini rekord darajaga oshirdi.
Strategik zahiralar yetishmovchiligi
Dunyoning yetakchi davlatlari o‘zlarining strategik neft zaxiralaridan foydalanishni boshlashgan bo‘lsa-da, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan ulkan hajmning o‘rnini to‘ldirish imkonsiz bo‘lib qolmoqda.
Treyderlarning fikricha, bozordagi vahima faqat harbiy harakatlar to‘xtatilgan va dengiz yo‘llari to‘liq ochilgan taqdirdagina bosilishi mumkin. Ungacha esa neft narxining 150 dollardan oshib ketishi faqat vaqt masalasi bo‘lib qolmoqda.
