Киев уруш тактикасини ўзгартирди: Украина Россияни чироқсиз қолдириши мумкин

Украинанинг Россия ҳудудига зарбалар бериш бўйича 40 кунлик кампанияси якуний босқичга кирди. Ҳозирда маълум бўлишича, Киев бу орқали Россиянинг нефтни қайта ишлаш қувватларини максимал даражада ишдан чиқаришни кўзлаган. Айтиш мумкинки, бу режа деярли амалга ошди.

29 июл куни Украина дронлари иккита йирик нефтни қайта ишлаш заводига (НҚИЗ) — Перм ўлкасидаги «Лукойл» ҳамда Рязандаги заводга зарба берди. Ҳар икки объектда ёнғин содир бўлди. «Reuters» агентлигининг хабар беришича, Россиядаги учинчи йирик НҚИЗ ҳисобланган Рязан заводи 30 июл оқшомида ўз ишини тўлиқ тўхтатган.

Июл ойининг бошида Украина дронлари Тюмен, Салават, Сизран ва Саратовдаги НҚИЗларни ҳам ишдан чиқарган эди. «Reuters» маълумотларига кўра, Россиянинг энг йирик 11 та нефтни қайта ишлаш заводининг ҳар бири камида бир марта ҳужумга учраган. Украина Бош штаби Россиянинг нефтни қайта ишлаш қувватларининг 42,7 фоизи ишдан чиққанини таъкидламоқда. Россия расмийлари эса бу рақамни очиқ тасдиқламаяпти.

Бироқ бу ҳам президент Володимир Зеленский томонидан 25 июн куни эълон қилинган 40 кунлик кампаниянинг якуний нуқтаси эмас. «Financial Times» (FT) нашрининг ёзишича, Украина етакчиси янги бош қўмондон Михаил Драпатийга «чуқур зарбалар кампаниясини кенгайтириш ва урушни максимал даражада агрессор ҳудудига кўчириш»ни топширган.

Шу сабабли Киев аста-секин нефтни қайта ишлаш заводларига ёппасига ҳужум қилишдан воз кечмоқда. Нашрнинг таъкидлашича, энди Украина Москва учун тиклаш энг қийин ва қимматга тушадиган муҳим тугунларга зарбалар беришга ўтмоқда.

Киевнинг янги тактикаси ҳақида нималар маълум?

«FT» нашрининг украиналик ҳарбийлар орасидаги манбалари қайд этишича, июл ойининг ўрталаридан бошлаб ҳужумни режалаштирувчилар ва дрон операторлари шунчаки заводга ўт қўйиш ёки нефт омборларини вайрон қилиш билан чекланмаяпти. Энди асосий мақсад — корхонани узоқ вақтга ишдан чиқариш ва Москвани ҳар бир зарба учун иложи борича қимматроқ бадал тўлашга мажбур қилишдир. Узоқ масофага зарба берувчи бўлинма жангчиларидан бири журналистларга ҳар бир ҳужум олдиндан пухта ўйланиши ва мувофиқлаштирилишини айтди.

Буни 25 июл куни Украина Қуролли кучлари ҳужумига учраган Тюмен НҚИЗдаги вайронагарчиликлар ҳам тасдиқлайди. «Reuters» маълумотларига кўра, учувчисиз қурилма зарбаси оқибатида йилига 2,6 миллион тонна қувватга эга дизел ёнилғисини гидротозалаш қурилмаси, шунингдек, юқори октанли бензин ишлаб чиқарувчи комбинациялашган ускуна ёниб кетган.

Ёниб кетган сўнгги ускуна Американинг UOP (ҳозирги Honeywell UOP) компанияси лицензияси асосида қурилган ва 2018 йилда фойдаланишга топширилган эди. «Евромайданпресс» нашрининг аниқлик киритишича, санкциялар шароитида завод раҳбарияти UOP'дан эҳтиёт қисмлар ва реакторларнинг ички деталларини харид қила олмайди.

Бундан ташқари, риформинг ва гидротозалаш учун зарар кўрган катализаторлар асосан Ғарб компаниялари (Honeywell UOP, Shell, Axens, Haldor Topsoe) томонидан ишлаб чиқарилади. Уларнинг ўрнига Хитой ёки Россия муқобилларини ўрнатиш эса бутун жараённи қайта созлашни талаб қилади ва маҳсулот сифати пасайишига олиб келиши мумкин.

Узоқ масофадаги нишонларга зарба берувчи дрон операторлари «FT» нашрига объектлар батафсил техник таҳлил асосида танланишини маълум қилди. Бунда мутахассислар логистика, парвоз йўналишлари ва умумий оператив устуворликларни ҳисобга олади. Парвоздан олдин энергетик муҳандислар бўлинмаларга йўл-йўриқ кўрсатиб, қайси тугунларни тезда тиклаб бўлмаслигини тушунтиришади.

Нашрнинг қайд этишича, Киевга бундай аниқликни кўп жиҳатдан совет ўтмиши таъминлаб бермоқда. Россия ва Украинадаги энергетика объектлари бир хил лойиҳалар асосида қурилган, шу боис украиналик муҳандислар Россия заводларининг заиф томонларини ипидан-игнасигача билишади.

Москва бунга қандай жавоб қайтаряпти?

Украина Учувчисиз тизимлар кучлари қўмондони Роберт Бровди «FT» нашрига маълум қилишича, нефтни қайта ишлаш заводларига берилаётган зарбалар — янада кенгроқ кампаниянинг бир қисми холос. Ҳарбий қўмондоннинг таъкидлашича, асосий мақсад — фронтни молиялаштираётган нефт экспортидан тортиб, қўшинларни таъминлаётган логистикагача, хуллас, Россия армиясини ушлаб турган барча тармоқларни вайрон қилишдир.

Украиналик ҳарбийлар нафақат нефтни қайта ишлаш заводларини, балки электр узатиш подстанцияларини ҳам нишонга олмоқда. Яъни, фақатгина нефт саноати эмас, бевосита мамлакат электр тармоқларининг ўзи ҳам аллақачон ҳужум харитасига киритилган.

Украина ҳужумларини режалаштираётган мутахассислар мазкур ёндашувни «тизимли уруш» деб атамоқда. Улар Россия энергетикасига алоҳида нишонлар йиғиндиси эмас, балки ягона узлуксиз тармоқ сифатида қарамоқда. Газета суҳбатдошларининг тушунтиришича, шу орқали муҳим тугунларни топиш осонлашади: бундай тугунларга ташланган нисбатан кичик портловчи модда дроннинг оддий тўғридан-тўғри зарбасига қараганда анча кўпроқ объектларни фалаж қилиб қўя олади.

Бироқ Москва ҳам Украинага қарши ҳужумларда шунга ўхшаш тактикадан фойдаланмоқда ва биринчи навбатда бутун мамлакат бўйлаб FPV-дронлари ишлаб чиқарувчи юқори технологик заводларни нишонга олмоқда.

Хусусан, 30 июл куни Россия Мудофаа вазирлиги қўшинлар Киевдаги «Маяк» заводига зарба берганини маълум қилди. Вазирликнинг даъво қилишича, мазкур завод Украинанинг FP-1 ва FP-2 зарба берувчи дронларини ишлаб чиқаришга жалб қилинган. Шунингдек, Киев электротехника заводи ва Лвовдаги «ЛОРТА» авиация заводи ҳам ҳужумга учраган.

Россия сўнгги икки ҳафта ичида Украинанинг денгиз терминаллари ва портларига зарбаларни кучайтирди. 17 ва 24 июл кунлари Россия қўшинлари бир вақтнинг ўзида Украинанинг энг йирик учта порти — Одесса, Николаев ва Измаилга ҳужум қилди. Одесса аҳолисининг «Reuters» агентлигига маълум қилишича, зарбаларнинг бу қадар жадаллиги аввал кузатилмаган ва ҳаво ҳужумидан огоҳлантирувчи сиреналар деярли ҳар тунда янграмоқда.