60 йилдан сўнг қайтаётган технология: вертолётларга муқобил учоқ
1960-йилларда синовдан ўтган, бироқ кейин тик учиб-қўнувчи жироплан қайта ишлаб чиқилмоқда ва у вертолётларга арзон ҳамда экологик муқобил бўлиши мумкин.
Вертикал парвоз қилиш ва қўниш имкониятига эга бўлган жиропланлар технологияси 60 йилдан сўнг яна кун тартибига қайтмоқда. Буюк Британияда жойлашган «ARC AeroSystems» компанияси 1960-йилларда яратилган концепция асосида замонавий ҳаво кемасини ишлаб чиқмоқда. Компания раҳбари Сайид Муҳсинийнинг таъкидлашича, бу ечим илғор ҳаво ҳаракатланиши соҳасида йиллар давомида қидирилган, аммо эътибордан четда қолган, деб ёзмоқда «Oksijen» нашри.
Жиропланларда кўтарилиш кучи юқоридаги эркин айланувчи ротор орқали таъминланади, олдинга ҳаракат эса орқадаги пропеллер ҳисобига амалга ошади. Вертолетлардан фарқли равишда, ротор мотор билан айлантирилмайди, бу эса конструкцияни анча содда қилади. 1960-йилларда ишлаб чиқилган «Avian 2/180» модели ҳатто АҚШ авиация регуляторидан парвозга рухсат олган, аммо компания банкротлиги сабаб серияли ишлаб чиқаришга ўтмаган.
«Pegasus» концепцияси
«ARC AeroSystems» ишлаб чиқаётган «Pegasus» жироплани айнан шу тарихий моделнинг модернизация қилинган кўриниши ҳисобланади. У тик парвоз қилиб, мавжуд вертолёт майдонларидан фойдаланиши мумкин. Аппаратда ўз-ўзини қувватлайдиган гибрид-электр двигатели мавжуд бўлиб, у орқадаги пропеллерни ҳаракатга келтиради.
Компанияга кўра, асосий устунликлардан бири — роторда редуктор йўқлиги. Бу хизмат кўрсатиш ва эксплуатация харажатларини кескин пасайтиради. «Pegasus» бир пилот ва икки йўловчини таший олади, максимал тезлиги соатига 160 километр. Бу кўрсаткич кўплаб вертолётлардан паст, аммо тезкор тиббий ёрдам каби соҳаларда самарали бўлиши мумкин.
Иқтисодий самара ва бозор
Компания ҳисоб-китобларига кўра, «Pegasus»нинг соатлик эксплуатация харажати тахминан 300 доллар, харид нархи эса 750 минг фунт стерлинг атрофида бўлади. Солиштириш учун, Буюк Британияда ҳаво орқали тез ёрдам хизмати бир рейси ўртача 4 минг фунтдан ортиқ туради.
Мутахассислар жиропланлар механик жиҳатдан анча содда эканини, двигател ишдан чиққан ҳолатда ҳам ротор эркин айланиб, назоратли қўниш имкони сақланишини таъкидлайди. Шу билан бирга, миқёс кенгайиши, кўпроқ йўловчи ташиш ва пилот тайёрлаш масалалари асосий чақириқ сифатида қолмоқда.
Компания ҳозиргача 12 млн фунт сармоя жалб қилган. Лойиҳани тўлиқ бозорга чиқариш учун яна 25 млн фунт талаб этилади. Режага кўра, «Pegasus» 2026 йилдан кейин уч йил ичида тижорий хизматга чиқиши мумкин.
