Олтин: қайси давлатлар энг кўп ғамлаяпти ва кимлар кўп сотяпти?

Олтин – стратегик захира активи

Кўплаб давлатлар учун олтин қуймалари энди шунчаки хедж воситаси эмас, балки геосиёсий кескинликнинг кучайиши, валюта курсларининг ўзгарувчанлиги ва АҚШ долларидан диверсификация қилишга қаратилган саъй-ҳаракатлар кучайган шароитда стратегик захира активига айланди.

Бироқ барча давлатлар бир хил йўл тутмади: айримлари олтин захираларини жадал равишда кўпайтирган бўлса, бошқалари аксинча, уларни қисқартирди.

Ушбу диаграмма сўнгги беш йил ичида олтин захираларини энг катта миқдорда соф оширган ва энг катта миқдорда қисқартирган давлатларни рейтинг тарзида кўрсатади. Маълумотлар Жаҳон Олтин Кенгаши (World Gold Council) томонидан тақдим этилган.

Хитой ва Шарқий Европа олтин харидида етакчи

Ушбу давр мобайнида энг йирик 15 та харидор ўз захираларига жами қарийб 2000 тонна соф олтин қўшди. Бу расмий сектор стратегиясида жиддий ўзгариш юз берганини кўрсатади.

Хитой мазкур давр ичида олтин захираларини энг кўп оширган давлат бўлди – 350 тоннадaн ортиқ. Бу қадам Пекиннинг захираларни АҚШ долларидан диверсификация қилиш ва Ғарб молиявий тизимларининг таъсирини камайтиришга қаратилган узоқ муддатли мақсадларига мос келади. Натижада олтин жаҳон захиралари тизимида сиёсий жиҳатдан нейтрал «якор» сифатидаги ролини кучайтирмоқда.

Рейтингда Хитойдан кейин Полша жой олган бўлиб, у валюта хавфсизлигини мустаҳкамлашга қаратилган узоқ муддатли саъй-ҳаракатлар доирасида олтин захираларини 300 тоннадaн ортиққа оширган.

Туркия ва Ҳиндистон ҳам энг йирик харидорлар қаторига кирди. Ҳар икки мамлакат доимий инфляция босими ва валюта курсларининг ўзгарувчанлигига дуч келмоқда, шу сабабли олтин расмий захиралар доирасида жозибали хедж воситаси сифатида қаралмоқда.

Ўзбекистон захираси қандай?

Ўзбекистон Марказий банкининг ялпи халқаро захиралари 2026 йилнинг 1 феврал ҳолатига кўра 75,08 млрд долларга етди. Мамлакатнинг халқаро активлари январ ойига нисбатан 8,76 млрд долларга (+13,2%), 2025 йилнинг бошига нисбатан эса 82 фоиздан кўпроққа кўпайган.

Захиралар таркибидаги олтиннинг умумий қиймати рекорд даражадаги 64,98 млрд долларга етди. МБ изоҳига кўра, январ ойида олтин нархи бир трой унция учун нархи 8,8 млрд долларга яъни 4389,45 доллардан 5063,45 долларгача кўтарилган. Нархларнинг бундай сакраши захиралар қийматига +8,6 млрд доллар миқдорида ижобий таъсир кўрсатган.

Шу билан бирга, регулятор олтиннинг физик ҳажмини ҳам оширган: 1 феврал ҳолатига соф ҳажм: 12,8 млн трой унция (тахминан 398,1 тонна). Ойлик ўсиш – 0,2 млн унция (тахминан 6,2 тонна).

Олтиндан фарқли ўлароқ, хорижий валютадаги захира активларида бироз пасайиш кузатилди. Январ ойида ушбу кўрсаткич 10,64 млрд доллардан 9,52 млрд долларга тушди. Хусусан, нақд валюта ва депозитлар ҳажми 7,98 млрд долларни ташкил этмоқда.

Ривожланаётган бозорлар олтин жамғаришни фаоллаштирмоқда

Энг йирик харидорлардан ташқари, бир қатор ривожланаётган бозорлар ҳам олтин импорти ҳажмларини сезиларли даражада оширди. Бразилия ўз захираларига 100 тоннадaн ортиқ олтин қўшди. Озарбайжонда эса импорт ҳажмининг ўсиши унинг суверен бойлик жамғармаси – Озарбайжон Республикаси Давлат нефт жамғармаси фаолияти билан боғлиқ бўлди.

Япония, Таиланд, Венгрия ва Сингапур ҳам ўз олтин захираларини кўпайтирди. Бу эса иқтисодий ноаниқлик даврларида олтинни барқарорлаштирувчи актив сифатида қабул қилишга бўлган жаҳон миқёсидаги кенгроқ қизиқишни кўрсатади.

Қайси давлатлар олтин захираларини қисқартирди?

Кўплаб марказий банклар олтин захираларини оширган бир пайтда, камроқ сонли давлатлар аксинча, ўз экспозицияларини қисқартирди. Бу захира сиёсатидаги устуворликлар кескин фарқ қилишини кўрсатади.

Энг катта қисқариш Филиппинда қайд этилди, у ерда захиралар 65 тоннадaн ортиққа камайган. Қозоғистон ва Шри-Ланка ҳам сезиларли пасайишни бошдан кечирди. Бу ҳолат кўпинча ички ликвидликка босим ёки иқтисодий беқарорлик даврида захираларни фаол қайта мувозанатлаш билан боғлиқ бўлади.

Европанинг айрим давлатлари, жумладан Германия ва Финляндия, кичик миқдорда қисқаришни кўрсатди. Швейцариядаги ўзгариш эса жуда минимал бўлган, бу эса бошқа мамлакатлардаги фаол харидлар фонида олтин бошқарувида нисбатан барқарор ёндашув сақланаётганини англатади.

Умуман олганда, ушбу маълумотлар, гарчи давлатлар ноаниқ монетар келажакка тайёргарлик кўришда турлича йўлларни танлаётган бўлса ҳам, олтиннинг жаҳон захиралари тизимида яна бир бор асосий таянч актив сифатида мустаҳкам ўрин эгаллаганини кўрсатади.