Банкларда оммавийлик ўсди, аммо ликвидлик-чи?

2025 йил якунларига кўра, банк сектори капитал бозорининг энг оммабоп сегменти бўлиб қолмоқда. «Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси» маълумотларига кўра, 38 та банк томонидан чиқарилган акцияларнинг умумий ҳажми 95,9 трлн сўмдан ошган. Жами акциядорлар сони эса 234 минг 531 нафарга етган.

Инвесторларнинг қарийб 75 фоизи, яъни 174 минг 089 нафари жисмоний шахслардир. Бу аҳолининг фонд бозорига бўлган қизиқиши ортганини кўрсатади.

Рейтингда «Agrobank» 92 789 нафар акциядор билан етакчилик қилмоқда. Кейинги ўринларда «SQB» (40 145) ва «Mikrokreditbank» (34 603) қайд этилган.

Ликвидлик ва концентрация

Акциядорлар сонининг кўплиги ҳар доим ҳам акцияларнинг эркин муомала ҳажми юқорилигини англатмайди. Масалан, очиқ маълумотларга кўра, «Agrobank» капиталида давлат улуши 98 фоиздан ортиқни ташкил этади. Жисмоний шахслар улуши эса 0,1 фоизга ҳам етмайди.

Бундай структурада акцияларнинг «free float» қисми чекланган бўлади. Натижада, иккиламчи бозордаги реал савдо ҳажми умумий капиталлашувга нисбатан паст даражада сақланиб қолади. Бу ҳолат бозор чуқурлиги ва ликвидлик кўрсаткичларига бевосита таъсир қилади.

Шу билан бирга, банк активларининг тахминан 79 фоизи давлат назоратидаги бешта йирик банк ҳиссасига тўғри келади. Бундай концентрация хусусий ва институционал инвесторлар учун рақобат муҳитини чеклаши мумкин.

Ислоҳотлар ва истиқбол

Ҳукумат томонидан 29 та йирик давлат корхонасини хусусийлаштириш дастури тасдиқланган. «UzNIF» миллий инвестиция фондининг ташкил этилиши ва унинг халқаро бошқарув компаниясига берилгани капитал бозорида институционал сифатни оширишга қаратилган қадам сифатида баҳоланмоқда.

Банк секторида муаммоли кредитлар улуши 3 фоизгача камайгани тизим барқарорлигини кўрсатади. Бироқ ҳақиқий эркин бозор шаклланиши учун давлат улуши босқичма-босқич камайиши ва «free float» улушининг ошиши ҳал қилувчи омил бўлиб қолмоқда.

Хулоса қилиб айтганда, 2025 йил банк бозори миқдор жиҳатдан ўсишни намоён этди. Энди бозор олдида турган асосий вазифа оммавийликни чуқур ликвидлик ва реал бозор фаоллигига айлантиришдир.