Доллар ўз ўрнини бой бермоқда: валюталар қиймати минтақалар бўйича қандай ўзгарди?
2025 йилда АҚШ доллари узоқ вақт давом этган устунликдан сўнг ўз қийматини сезиларли даражада йўқотди. АҚШ иқтисодиёти секинлашаётган бир пайтда долларининг заифлашуви евро, Мексика песоси ва Жанубий Африка рэндининг мустаҳкамланиши учун янги имкониятлар очди.
2025 йил жаҳон валюта бозори учун бурилиш даври бўлди: АҚШ доллари узоқ вақт давом этган устунликдан сўнг ўз қийматини сезиларли даражада йўқотиб, етакчиликни бошқа минтақавий валюталарга бўшатиб берди. АҚШ иқтисодиёти секинлашаётган бир пайтда долларининг заифлашуви евро, Мексика песоси ва Жанубий Африка рэндининг мустаҳкамланиши учун янги имкониятлар очди.
Долларнинг пасайиши ва минтақавий етакчиларнинг юксалиши
2025 йилнинг асосий тенденцияси АҚШ долларининг кескин заифлашуви бўлди. Валюта жаҳоннинг асосий валюталари саватчасига нисбатан ўз қийматининг 9,1 фоизини йўқотди. Таҳлилчилар буни АҚШ иқтисодиётидаги совиш жараёни ҳамда инвесторларнинг фоиз ставкалари пасайтирилишига доир кутилмалари билан боғламоқда. Бу эса доллардаги активларнинг жозибадорлигини камайтиради. Бу ҳақда «Visual Capitalist» хабар берди.
Шу фондда 2025 йилда аввал босим остида бўлган бошқа минтақалар валюталари сезиларли ўсишни намоён этган:
Лотин Америкаси: Шубҳасиз етакчи — Мексика песоси бўлиб, у таъсирчан 15,3 фоиз ўсишни қайд этди.
Африка: Жанубий Африка рэнди ҳам кучли динамика кўрсатиб, қийматини 13,5 фоизга оширди.
Европа: Евро ўз позицияларини тиклаб, 13,0 фоизга мустаҳкамланди. Бунга еврозонада инфляция босимининг пасайиши ва иқтисодий ўсиш бўйича прогнозларнинг яхшиланиши туртки бўлди.
Барқарорлик ва бозор аутсайдерлари
Барча валюталар ҳам долларнинг заифлашувидан фойдалана олмади. Ҳинд рупияси йилни 4,8% пасайиш билан якунлади. Бунга мамлакат ичидаги тузилмавий иқтисодий муаммолар ҳамда капитал чиқиб кетиши билан боғлиқ босимлар сабаб бўлди.
Шу билан бирга, Япония иенаси деярли ўзгаришсиз қолиб, рамзий тарзда 0,1% ўсишни қайд этди. Бу Япония ва АҚШ ўртасидаги пул-кредит сиёсатидаги тафовутни акс эттиради. Яқин Шарқ валютаси — БАА дирҳами эса 0,0% кўрсаткич билан йилни якунлади, чунки унинг курси АҚШ долларига қатъий боғлаб қўйилган.
Жаҳон савдо ҳажмлари
Қиймати пасайганига қарамасдан, АҚШ доллари ҳали ҳам дунёда энг кўп савдо қилинадиган валюта бўлиб қолмоқда – унинг ўртача кунлик савдо ҳажми 8,56 триллион долларни ташкил этади. Иккинчи ўринда евро жойлашган бўлиб, бу кўрсаткич 2,77 триллион долларга тенг.
Ҳудуд | Валюта | 2025 (фоиз ўзгариш) |
Шимолий Америка | АҚШ доллари (USD) | -9.1% |
Яқин Шарқ ва Шимолий Африка | БАА дирҳами (AED) | 0.0% |
Жанубий Осиё | Ҳинд руписи (INR) | -4.8% |
Саҳрои Кабирий Африка | Жанубий Африка рэнди (ZAR) | 13.5% |
Европа ва Марказий Осиё | Евро (EUR) | 13.0% |
Шарқий Осиё ва Тинч океани | Япон йени (JPY) | 0.1% |
Лотин Америкаси ва Кариб денгизи | Мексика песоси (MXN) | 15.3% |
Мутахассисларнинг таъкидлашича, 2025 йилда трендларнинг кескин бурилиши «Forex» бозорида шароитлар қанчалик тез ўзгариши мумкинлигини яққол кўрсатган. Капитал доллардаги активлардан ривожланаётган мамлакатлар валюталари ва хомашёга боғлиқ валюталарга йўналмоқда, бу эса инвесторлар учун янги имкониятлар яратмоқда.
Нима учун Мексика песоси ўсмоқда
Мексика песосининг (+15,3%) фавқулодда ўсиши тасодифий эмас ва фақат доллар заифлашуви билан изоҳланмайди. Мексика иқтисодиёти учун асосий ҳаракатлантирувчи омил – «ниршоринг» («nearshoring») деб аталадиган жараёндир. Бу халқаро компаниялар ўз ишлаб чиқариш қувватларини Хитойдан асосий савдо бозори – АҚШга яқинроқ ҳудудларга кўчираётган глобал тенденциядир.
Мексика ушбу жараённинг асосий бенефициарига айланиб, тўғридан тўғри хорижий инвестицияларни рекорд даражада жалб этмоқда. Бу эса миллий валютага бўлган барқарор талабни шакллантиради.
Бу нега муҳим?
Доллар курсининг 9 фоиздан ортиқ пасайиши жаҳон иқтисодий кайфиятида ўзгаришлар рўй бераётганидан далолат беради. Оддий аҳоли ва инвесторлар учун бу жамғармаларни фақат АҚШ долларида сақлаш стратегияси энди камроқ самарали бўлиши мумкинлигини англатади.
Кучсиз доллар одатда хомашё товарлари (нефть, олтин, дон маҳсулотлари) нархининг ошишига олиб келади, чунки улар долларда баҳоланади. Бу эса бутун дунё бўйлаб ёқилғи ва озиқ-овқат маҳсулотлари нархига таъсир кўрсатиши мумкин. Шунингдек, евро каби валюталарнинг жонланиши Европа Иттифоқида иқтисодий фаоллик тикланаётганини кўрсатади, бу эса жаҳон савдоси учун ижобий сигнал ҳисобланади.
