Давосдаги исён алами: Трамп Канадага таҳдид қилди

Оқ уйнинг кескин огоҳлантириши

АҚШ Президенти Доналд Трамп агар Оттава Пекин билан иқтисодий битим имзоласа, Канада товарларига юз фоизлик бож жорий этиш билан тахдид қилди. Давлат раҳбари ўзининг ижтимоий тармоқдаги саҳифасида Бош вазир Марк Карнини «губернатор» деб атаб, уни Хитой маҳсулотлари учун «транзит порти» яратишда айблади.

«Агар Канада Хитой билан келишув тузса, АҚШга кирадиган барча Канада товарлари ва маҳсулотларига зудлик билан 100 фоизлик бож солинади», - деб ёзди Трамп ўз постида.

Трамп Хитой Канадани «тириклайин ютиб юбориши» ҳақида огоҳлантириб, Америка бозорини ҳимоя қилиш учун қатъий чоралар кўришини билдирди.

Давосдаги тарихий нутққа раддия

Трампнинг божлар билан боғлиқ таҳдиди шу ҳафта Карни Швейцариянинг Давос шаҳрида бўлиб ўтган Жаҳон иқтисодий форумида сўзлаган нутқидан сўнг Канада ва АҚШ ўртасидаги кескинлик кучайган пайтга тўғри келди. Ушбу нутқ кўпчилик томонидан Трамп маъмурияти сиёсатига нисбатан раддия сифатида қабул қилинди.

«Биз ўтиш даврида эмас, балки танаффус (узилиш) жараёнидамиз», - деди Карни. У ўз нутқида ва дунёнинг «ўрта кучларини» тазйиқ ва таҳдидлар қаршисида ҳамкорликни чуқурлаштиришга чақирди.

Бош вазирнинг бу сўзлари Трампнинг ғазабини қўзитиб, у Давосда шундай жавоб қайтарди: «Канада Қўшма Штатлар туфайли яшаб турибди. Марк, кейинги сафар баёнот бераётганингда шуни ёдингда тут».

Хитой-Канада битими

Ўтган ҳафта Канада бош вазири Марк Карнининг Хитойга ташрифидан сўнг Пекин билан «янги стратегик шериклик» эълон қилинган эди.

Канада ва Хитой ўртасидаги янги келишувга кўра, Оттава 49 минг дона Хитой электромобилини пасайтирилган бож ставкалари асосида ўз бозорига киритиши керак. Бунинг эвазига Пекин Канаданинг қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари, хусусан, канола мойи учун тўсиқларни камайтиради.

«Канада-Хитой муносабатлари энг яхши ҳолатда бўлганида, ҳар икки халқимиз учун улкан имкониятлар яратган», - деди Карни келишув эълон қилинганидан кейин берган баёнотида.

Оттаванинг Трампга расмий жавоби

Канаданинг АҚШ билан савдо алоқалари бўйича масъул вазири Доминик Леблан Трампнинг айбловларини рад этди. Унинг сўзларига кўра, Хитой билан тўлиқ эркин савдо битими имзоланиши режалаштирилмаган. Вазир Пекин билан фақат айрим бож масалалари бўйича техник ечим топилганини тушунтирди. Леблан Канада ҳукумати ўз иқтисодиётини мустаҳкамлаш ва экспорт йўналишларини диверсификация қилишда давом этишини таъкидлади.

«Канаданинг янги ҳукумати ўз кучимизни ички бозорда мустаҳкамлаш ва бутун дунё бўйлаб савдо шерикликларимизни кенгайтириш режаси орқали кучлироқ Канада иқтисодиётини барпо этмоқда», - деди Леблан.

Шу билан бирга, Бош вазир Марк Карни Канаданинг мустақил давлат эканини ва фақат Америка ҳисобига яшамаслигини алоҳида қайд этди. У Квебекдаги чиқишида мамлакат ўз қадриятлари ва миллий манфаатларидан келиб чиқиб иш тутишини айтди. Экспертларнинг фикрича, Карнининг банк соҳасидаги тажрибаси уни иқтисодий хатарларни камайтириш учун янги бозорлар излашга ундамоқда.

«Буларнинг барчаси жаноб Карнининг [Канаданинг] Қўшма Штатларга қарамлигини камайтириш мақсадининг бир қисмидир. У – банкир, шунинг учун ҳар қандай диверсификацияланган портфел маълум бир шокларга нисбатан хавфимизни камайтиради. Банкир бунга шундай ёндашган бўларди. [Карни] АҚШни хавфли савдо ва хавфсизлик шериги деб ҳисоблайди. Доналд Трамп Американинг энг яқин иттифоқчиларига қарши савдо уруши билан таҳдид қилаётганини ҳисобга олсак, бу ёмон баҳо эмас», - деди Канада-АҚШ муносабатлари бўйича мутахассис Аса Маккерчер Al Jazeera’га берган интервюсида.

Иқтисодий оқибатлар ва таҳлил

АҚШ Канада экспортининг тўртдан уч қисмини қабул қиладиган энг йирик шерик ҳисобланади.

АҚШ президенти 2025 йил январида расман лавозимига киришишидан олдин ҳам Канада товарларига нисбатан юқори божлар жорий этиш билан таҳдид қилиб келган ва бир неча бор Канадани АҚШнинг «51-штати»га айланишини исташини айтган.

Бу икки Шимолий Америка қўшнилари ўртасидаги алоқаларни тарихий энг паст даражага тушириб юборди ва Карнини сўнгги ойларда Хитой, Европа Иттифоқи ва Қатар каби давлатлар билан янги иқтисодий шериклик излашга ундади.