«Discombobulator»: АҚШнинг аскарларни қон қустирадиган «махфий қурол»и борми?

Венесуэла мудофаа вазири АҚШни 3 январ куни президент Николас Мадуро ва унинг рафиқаси Силия Флоресни ўғирлаш жараёнида мамлакатни «қуроллар лабораторияси»га айлантирганликда айблади.

Владимир Падрино Лопес ўтган ҳафта АҚШ Венесуэлада сунъий интеллектга асосланган ва аввал ҳеч қачон ишлатилмаган илғор ҳарбий технологияларни синовдан ўтказганини айтди. Бу ҳақда Венесуэланинг El Universal газетаси хабар берди.

Кеча, 25 январ куни АҚШ президенти Доналд Трамп New York Post нашрига АҚШ кучлари ҳақиқатдан ҳам у «discombobulator» деб атаган қуролдан фойдаланганини айтди.

«Менга бу ҳақда гапиришга рухсат берилганман. Мазкур қурол ускуналар ишламай қолишига олиб келган», - деди у.

Мадурони ўғирлаш бўйича АҚШ ҳарбий операцияси тафсилотлари ошкор қилинмаган. Аммо АҚШ аввал ҳам аскарлар ва қўриқчиларни чалғитиш ёки инфратузилма ва ускуналарни ишдан чиқариш учун турли қуроллардан фойдалангани маълум. 

Венесуэла мудофаа вазири нима деди?

16 январ куни Падрино Лопес АҚШ ҳужуми пайтида Каракаста 47 нафар венесуэлалик аскар ҳалок бўлганини айтди. Мадурони қўриқлаётган 32 нафар кубалик аскар ҳам ҳалок бўлган. Ўтган ҳафта у «қуроллар лабораторияси» айбловини билдирди ва El Universal нашрига шундай деди:

«АҚШ президенти жанг майдонларида ҳеч қачон қўлланилмаган, дунёда ҳеч кимда бўлмаган қуроллар ишлатилганини тан олди. Улар 2026 йил 3 январ куни бу технологияни Венесуэла халққа қарши қўллади», - деди у.

Лопес Трампнинг NewsNation телеканалига берган интервюсига ишора қилди. У ерда Трамп «овозли қурол» ишлатилганини айтган эди. 

Трамп «махфий қуроллар» ҳақида нима деди?

Мадуро ўғирлаб кетилганидан кейин бир неча кун ўтиб, Оқ уй матбуот котиби Каролин Левитт X (собиқ Twitter) тармоғида венесуэлалик қўриқчининг ёзувини қайта жойлаштирди.

«АҚШ ниманидир ишга туширди, бу жуда кучли овоз тўлқинига ўхшарди. Бошим ичкаридан портлаётгандек бўлди. Ҳаммамиз бурнимиздан қон кела бошлади. Баъзилар қон қусди. Ерга йиқилдик ва ҳаракат қила олмадик», - дея ёзган эди қўриқчи.

Al Jazeera бу гувоҳликни мустақил равишда тасдиқлай олмаган. NewsNation интервюсида Трамп «овозли қурол» Мадурони қўриқлаётган кубалик муҳофизларга қарши ишлатилганини айтди.

«Бошқа ҳеч кимда бу йўқ. Бизда ҳеч ким билмайдиган қуроллар бор. Бу ҳақда гапирмаган маъқул. Бу ажойиб ҳужум эди. Уй қўрғон ва ҳарбий база ўртасида жойлашган эди», - деди у.

25 январ куни New York Post нашрига ускуналарни ишдан чиқариш учун мўлжалланган қурол қўлланганини айтди.

«Discombobulator. Бу ҳақда гапиришга рухсат этилмаган», - деди Трамп. 

АҚШ илгари қандай «овозли» ёки издан чиқарувчи қуроллардан фойдаланган?

Энг машҳур «овозли» тизимлар — бу LRAD (Long Range Acoustic Device) деб аталадиган акустик қурилмалар. Улар кемаларни тўхтатиш, базаларни қўриқлаш, карвонларни муҳофаза қилиш, назорат пунктлари ва оммани тарқатишда ишлатилади. Юқори қувватда улар оғриқ, айланиш, қусиш ва эшитиш қобилиятига зарар етказиши мумкин. Бироқ улар техника ва алоқа тизимларини ишдан чиқара олмайди.

Яна бир восита — Active Denial System (ADS). У овоз эмас, миллиметр тўлқинлар орқали терида кучли иссиқлик ҳиссини келтириб чиқаради. Бу қурол одамларга таъсир қилади, ускуналарга эмас. 

АҚШ ускуналарни қандай ишдан чиқаради?

Мутахассис Элия Магниернинг айтишича, АҚШ қуйидаги нокинетик воситалардан фойдаланади:

·        Электрон уруш (EW): радарларни, GPS ва алоқани издан чиқаради

·        Кибер-ҳужумлар: Stuxnet мисоли (Эрон ядро дастурига қарши)

·        Микротўлқинли қуроллар (CHAMP) — электроникани ўчиради

·        Графитли бомбалар — электр тармоқларини қисқа туташтириш орқали ишдан чиқаради 

Бу қуроллар қаерда қўлланган?

·        1991 йил Ироқ уруши — биринчи оммавий синов

·        2009 йил Эронда Stuxnet

·        2017 йил Афғонистонда MOAB бомбаси

·        Сербия (1999), Ироқ (2003) — электр тармоқларига графит қуроллар

·        АҚШ бошқа давлатларда янги қуролларни синовдан ўтказганми?

«Ҳа. Барча йирик давлатлар урушларни янги технологиялар учун реал синов майдони сифатида қўллайди», - деди Магниер.

Унинг айтишича, АҚШ Исроил билан ҳамкорликда Фаластин, Ливан ва Эронга қарши турли қуролларни синовдан ўтказган. Шу билан бирга, АҚШ Кубада дипломатларига қарши «овозли ҳужум» бўлганини ҳам даъво қилган. 

«Discombobulator» нима дегани?

«Discombobulator» деган аниқ илмий таърифга эга қурол мавжуд эмас. Бу сиёсий атама бўлиб, мавжуд нокинетик технологияларнинг умумий номи бўлиши мумкин. У қуйидагиларни англатиши мумкин:

·        Кибер тармоқларни ишдан чиқариш

·        Антенна ва сенсорларга аниқ зарбалар

·        Электр таъминотини узиш

Мутахассисларга кўра, «овозли қурол» ускуналарни ишдан чиқара олмайди. Агар одамларда оғир аломатлар бўлган бўлса, бу портлаш тўлқини, шок-гранаталар ёки бошқа чалғитувчи воситалар натижаси бўлиши мумкин.

«Янги қурол борлиги ҳақида ҳеч қандай очиқ далил йўқ», - дея хулоса қилди Магниер.