АҚШ валютаси тўрт йиллик энг паст даражага қулади. Долларга нима бўляпти?

АҚШ фонд бозоридаги ўсиш суръатларидан фарқли ўлароқ, доллар қиймати шиддат билан пасаймоқда. ICE (Intercontinental Exchange) биржасининг долларни олтита асосий валюта саватига нисбатан ўлчайдиган индекси (ICE U.S. Dollar Index) кўрсаткичларига кўра, Америка валютасининг қиймати сўнгги тўрт йиллик минимумга етди. Ушбу пасайишнинг асосий қисми охирги бир йил ичида кузатилган бўлса-да, индекс доллар январ ойи ўрталаридан буён 3 фоиздан ортиқ қиймат йўқотганини кўрсатмоқда.

Иқтисодчиларнинг таъкидлашича, долларнинг тушиши бир қатор беқарорлаштирувчи омиллар — президент Трампнинг навбатдаги божлар билан боғлиқ таҳдидларидан тортиб, ҳафта охирида ҳукумат фаолиятининг тўхтаб қолиши (шатдаун) эҳтимолигача бўлган жараёнлар билан бир вақтга тўғри келди.

JPMorgan Chase банкининг 2025 йилги ҳисоботига кўра, узоқ муддатли тенденция ҳам валюта курсига босим ўтказмоқда: инвесторлар доллардан воз кечиб, олтин каби барқарор активларга сармоя киритишга ўтмоқда.

FxPro компаниясининг таҳлилчиси Алекс Купцикевичнинг CBS News нашрига маълум қилишича, долларнинг сўнгги пасайишига «Трампнинг бож сиёсатини фаол тарғиб қилиши ва Федерал захира тизимига (ФЗТ) асосий ставкани тушириш бўйича ўтказаётган босими» сабаб бўлган.

«Сўнгги икки ҳафта ичида янги бож таҳдидлари ва Трампнинг долларнинг ҳозирги даражаси уни қониқтириши ҳақидаги баёнотлари туфайли ушбу омиллар яна кун тартибига чиқди», — дейди эксперт.

Шунингдек, ҳукумат фаолиятининг тўхтаб қолиш хавфи ҳам кучаймоқда. Бунга демократ қонун чиқарувчиларнинг шанба кунги сўнгги муддат олдидан иммиграция идоралари томонидан Трамп режасининг амалга оширилиш тартибини ислоҳ қилишни талаб қилаётгани сабаб бўлди. Агар шатдаун юз берса, бу ўтган йили 43 кун давом этган, авиақатновларда узилишлар келтириб чиқарган ва минглаб ишчиларни маошсиз қолдирган тарихий узоқ танаффуснинг такрори бўлади.

«De Vere Group» молия-маслаҳат компанияси раҳбари Найжел Гриннинг сўзларига кўра, бундай ноаниқлик сармоядорларни доллар масаласида эҳтиёткор бўлишга мажбур қилмоқда.

«Долларнинг мустаҳкамлиги институционал барқарорликка, фискал ишончлиликка ва сиёсатнинг олдиндан тахмин қилинишига таянади. Ҳукумат фаолиятининг тўхтаб қолиш хавфи эса ушбу учта устуннинг барчасини заифлаштиради», — деб таъкидлади у.

 Трампнинг доллар борасидаги қарашлари

Wall Street Journal нашрининг хабар беришича, 27 январ куни Айова штатидаги чиқиши чоғида президент Трампдан доллар курси ҳаддан ташқари тушиб кетмадими, дея сўрашган.

«Йўқ, менимча, бу яхши ҳолат. Доллар қиймати ва биз амалга ошираётган ишларга бир қаранг», — дея жавоб қайтарди у.

Унинг ушбу изоҳларидан сўнг доллар пасайишда давом этиб, қарийб 1 фоизга қадрсизланди. Трампнинг сўзлари инвесторлар орасида Оқ уй «кучсиз доллар» сиёсатини маъқул кўради, деган тахминларни кучайтирди. Зеро, арзон валюта Америкада ишлаб чиқарилган товарларни хорижий компаниялар ва истеъмолчилар учун арзонлаштириш орқали экспортчиларга ёрдам бериши мумкин.

Бироқ, Молия вазири Скотт Бессент 28 январ куни CNBC телеканалига берган интервюсида АҚШ ҳукумати валюта бозорига аралашмаётганини ва ҳамон «кучли доллар» тарафдори эканини маълум қилди.

Шуни алоҳида қайд этиш жоизки, АҚШ доллари ҳамон дунёнинг етакчи захира валютаси ва глобал марказий банклар томонидан энг кўп сақланадиган пул бирлиги бўлиб қолмоқда. Халқаро валюта жамғармаси маълумотларига кўра, 2025 йилнинг учинчи чорагида дунё валюта захираларининг қарийб 56 фоизи долларда сақланган. Бу биринчи чоракдаги кўрсаткичдан тахминан 1,5 фоиз пунктга камдир.

Олтин ва «Американи сотиш» тренди

АҚШ ҳукуматининг улкан қарзларидан тортиб, Трамп маъмуриятининг савдо сиёсатигача бўлган турли хатарлар глобал инвесторларни вақти-вақти билан Америка бозорларидан чиқиб кетишга мажбур қилмоқда. Уолл-стритда бу ҳолат «Американи сотиш» (Sell America) савдоси номи билан машҳур.

Бу жараён одатда доллар ва АҚШ Ғазначилик облигациялари каби активларни сотиш ҳамда уларнинг ўрнига хавфсиз ҳисобланган ишончли активларга, хусусан, яқинда бир унцияси рекорд даражадаги 5 500 долларга етган олтинга сармоя киритишни англатади.

Купцикевичнинг CBS News нашрига айтишича, Федерал захира тизими (ФЗТ) атрофидаги беқарорлик инвесторларнинг хавотирини янада кучайтирмоқда. Келаси ҳафта Трамп ФЗТ раиси Жером Пауэлл ўрнига ўз номзодини эълон қилиши кутилмоқда. Эслатиб ўтамиз, президент марказий банкнинг асосий ставкани ўзгаришсиз қолдириш ҳақидаги қарори учун Пауэллни кескин танқид қилган эди.

«ФЗТ фоиз ставкаларини жиддий равишда пасайтириши керак, ҲОЗИРОҚ!» — деб ёзди Трамп ижтимоий тармоқдаги постида.

Ставкаларнинг пасайтирилиши долларни заифлаштириши мумкин, чунки бу инвесторларни юқори даромад илинжида Ғазначилик облигациялари каби АҚШ активларидан воз кечишга ундайди. Экспертларнинг фикрича, Трампнинг қарашларини қўллаб-қувватлайдиган янги ФЗТ раисининг келиши долларнинг янада қулашига йўл очиши мумкин.

«Молия вазирлиги расмийлари ва ФЗТ томонидан етарли даражада қўллаб-қувватланмаса, АҚШ валютаси яқин ойларда 7-8 фоизга қадрсизланиб, 2018 ва 2021 йиллардаги энг паст кўрсаткичларга қайтиши мумкин», — деди Купцикевич.