Россияда банк инқирози бошланди: иқтисодчилар бонг урмоқда
Кремлга яқин таҳлилчилар банк тизимида инқироз аломатлари расман қайд этилганини маълум қилди.
Россияда банк инқирози бошлангани ҳақида ҳукуматга яқин «Макроиқтисодий таҳлил ва қисқа муддатли прогнозлаш маркази» (ЦМАКП) расман маълум қилди. Марказ баёнотига кўра, уларнинг «эрта огоҳлантириш тизими» формал мезонлар асосида банк инқирозини қайд этган. Бундан аввал эса «ёмон қарзлар инқирози» аниқланган.
ЦМАКП банк тизимида омонатчилар маблағларини оммавий олиб чиқиб кетиши хавфи ҳам юқори эканини таъкидламоқда. Ҳозирча инқироз «латент», яъни яширин шаклда кечаётгани сабабли бу жараён очиқ кўриниш олмаган. Бироқ вазият чуқурлашса, омонатлар оқими кескин ўзгариши мумкинлиги айтилмоқда.
Марказ таърифига кўра, банк тизимида инқироз деб ҳисобланиши учун учта шартдан бири бажарилиши кифоя: муаммоли активлар улуши 10 фоиздан ошиши, омонатларнинг оммавий чиқиб кетиши ёки банкларни мажбурий қайта ташкил этиш ёки давлат томонидан кенг кўламли докапитализация амалга оширилиши.
Муаммоли қарзлар ўсиши
ЦМАКП маълумотларига кўра, ҳозирга келиб банк активларининг сал камроқ 10 фоиздан ортиғи муаммоли тоифага ўтган. Айрим сегментларда эса ҳолат анча оғир. Масалан, кичик ва ўрта бизнесга берилган кредитлар бўйича муаммоли улуш ўртача 19 фоизни ташкил этмоқда.
Россия Марказий банки маълумотларига кўра, 2025 йил октябрь охирига келиб, корпоратив кредитларнинг 11,2 фоизи (10,4 трлн рубл), чакана кредитларнинг эса 6,1 фоизи (2,3 трлн рубл) муаммоли деб топилган.
Регулятор банкларга қарзларни реструктуризация қилиш бўйича енгилликлар беришни тавсия қилмоқда. Бу орқали оммавий банкротликларнинг олдини олиш режалаштирилган. Шу мақсадда 2024 йил ўртасидан захира талаблари юмшатилган ва ушбу режим 2026 йил биринчи ярмигача узайтирилган.
Яширин қўллаб-қувватлаш механизми
Мутахассисларнинг фикрича, банк инқирозининг очиқ шаклга чиқмаслигига икки омил сабаб: муаммоли қарзларни оммавий реструктуризация қилиш ва давлат банкларининг устун мавқеи. Бу 2022 йилдаги ҳолатни эслатади.
Шу билан бирга, Миллий фаровонлик жамғармаси маблағлари орқали банклар қўшимча қўллаб-қувватланмоқда. 2025 йил июн ойида 300 млрд рубл субординацияланган депозит сифатида йирик банкларга жойлаштирилган. Декабрда эса 82,6 млрд рубл «Газпромбанк»ка инфратузилма лойиҳасини молиялаштириш учун ўтказилган. ЦМАКП буни «шошилинч докапитализация» сифатида баҳолаган.
Марказий банк кредит портфели сифатини «қониқарли» деб атаётган бўлса-да, бизнес қарзлари билан боғлиқ хатарлар ўсиб бораётганини тан олмоқда. Юқори фоиз ставкалари, иқтисодий секинлашув ва экспортчи компаниялар даромадларининг қисқариши кредит хавфларини янада кучайтирмоқда.
